7 de xuño de 2018

TRÍO DE AQUALATENSES

    Na tarde de hoxe coincidín nun enterro con dous bos amigos. A ambos agradézolles o afecto e as palabras de recoñecemento e alento ao meu humilde e sinxelo labor de recuperación da recente historia de Agolada. Con eles comentei que o que me satisfai especialmente nesta ocupación é haber conseguido a confianza para ser depositario dos arquivos fotográficos de Jesús Faílde Oro, o de Manuel Galego Iglesias e o de Ton van Vliet. Tamén lles expresei o moito que me alegra cada unha das imaxes que consigo rescatar do recinto dos Pendellos de Agolada e da súa feira.
    Desde aquí, publicamente, agradézolles as palabras animosas e a deferencia para comigo. A Manuel Pichel González, amigo e colega de Vilatuxe e a Álvaro Negro Cumplido, veciño aqualatense, amigo e compañeiro na directiva de Amigos dos Pendellos. Durante a conversa os tres recordamos e lamentamos o recente pasamento do noso común amigo Suso Meixide Otero. Como testemuño de afecto e recordatorio traemos esta fotografía do tamén amigo, Xesús Faílde Oro, obtida a finais dos anos 50. Nela podemos recordar a Alfredo Vidal (Chiño), Suso Meixide, ambos falecidos, e Álvaro Negro, con quen departín esta mesma tarde e compartín lembranzas e agarimos.
    Non sei canta importancia pode ter o feito de rescatar estas imaxes costumistas dun tempo que xa case fica esquecido. A min sérvenme para saber de onde vimos e o que fomos. E para reconstruír o mosaico da infancia en imaxes entrañables que sabían vestir de elegancia as tardes dos domingos e de alegría as caras dos retratados pola cámara de Jesús Faílde.
A foto foi tomada no cruce principal de Agolada, onde xuntan as estradas Pontevedra-Veigadeo (N-640) e a estrada Betanzos-Agolada.

13 de maio de 2018

NA FIN DO BAUTIZO


Os bautizos eran así no meu pobo, Agolada. Facíanse na tardiña con cerimonia independente, un ou dous días despois do nacemento. Acudían os familiares máis achegados, os padriños, o pai do bebé (a nai non acudía por estar recuperándose do recente parto) e a rapazallada do pobo case ao completo. Esta asistencia non era casual, os rapaces esperaban a chuvia de caramelos con que o papá do bautizado e os padriños trasladaban a alegría polo advimento do novo membro da familia, nos momentos posteriores ao bautizo e á sesión de fotos no exterior.
O neno bautizado nesta ocasión puxéronlle un nome real, pero na vila aínda hoxe é coñecido por Toto.  A fotografía de Manuel Galego Iglesias pode servirnos tamén para facer un especial recordatorio ao crego -recentemente falecido- tío do bautizado e moi coñecido e aprezado na vila, Amalio Cumplido (cuarto pola dereita na fila de arriba). Tamén nos vén a confirmar a imaxe que a distancia dos anos vai difuminando a memoria das caras e borrando os nomes de moitos daqueles nenos compañeiros de infancia, esa patria.

8 de maio de 2018

PENDELLOS DA FEIRA DE SOUTELO DE MONTES

Por simple azar dei con estas imaxes de Soutelo de Montes (Forcarei, Pontevedra). Nelas aparece o campo da feira, actualmente reconvertido en praza, que mesmo acolle o monumento ao insigne gaiteiro de Soutelo, Avelino Cachafeiro. Para min teñen un especial interese, pois levo algúns anos na teima de catalogar os vellos recintos das feiras tradicionais onde quedan pendellos, ou aqueles dos que se ten referencia certa da pretérita existencia destas sinxelas construcións.
Soutelo tiña unha feira e Soutelo tivo algúns pendellos-expositores. Nas imaxes pódense ver unha ringleira alongada no fondo da praza e unha casa sita na esquina que dá á estrada, na que se practicou un mostrador entre dúas columnas do soportal. Adosado pola fachada oeste ten outro pendello-expositor.
Esta casa  e a maioría dos pendellos sucumbiron ante o imparable avance reurbanizador dos anos 70 e 80 do pasado século. No fondo da praza parece advertirse, como sinalo na imaxe que segue, as columnas e o tellado do único pendello supervivente.

30 de abril de 2018

A ALDEA DO MONTE, UN BERCE NATURAL

As  fotografías desta entrada e a importante entrevista que onte publicou EL PAÍS SEMANAL posúen algo en común. As imaxes corresponden a unha entrañable aldea aqualatense que se estriba nos lombos graníticos do Farelo. Este casal é o vínculo que nos xungue coa científica entrevistada. Aquí naceu para a vida. Desde entón leva consigo a impronta rexa dos habitantes do lugar e a luz diáfana que nace tras o Coto Caldeiro. Tamén a forza e a decisión que cómpren para persistir  na loita contra os avatares da vida e  para afondar no coñecemento dos xenes que mutan en temibles melanomas.
Desde Agolada seguimos atentamente a súa traxectoria científica, admiramos o seu tesón e saber e aledámonos do orgullo que sempre amosa das súas orixes. Expresámoslle o noso recoñecemento e desexámoslle todos os éxitos na súa empresa.   









(As imaxes desta reportaxe datan do 11 de agosto de 2017).

24 de abril de 2018

PRIMEIRAS COMUÑÓNS NA FEIRA NOVA (BRÁNTEGA)

Levo xa algúns meses publicando aos poucos algunhas imaxes do extenso arquivo do finado amigo Manuel Galego Iglesias. Publicar as imaxes sen ilustralas alomenos cun sinxelo texto non me parece elegante nin respectuoso. Non é que teña eu moitos datos para tecer unha historia darredor de cada imaxe. Case sempre, antes de publicar unha imaxe, doulle un vistazo ao arquivo para decidir en cada momento que é o que me motiva para disertar sobre a fotografía e os elementos que nesta aparecen.
Hoxe, escollo esta imaxe das primeiras comuñóns na Feira Nova, na capela da Cruz, alá nos primeiros anos 60 do pasado século. Alí acudiu Manuel Galego para facer a reportaxe da cerimonia, concretamente da postcerimonia, pois ao non ter flash, a toma de fotografías só era posible no exterior cando xa a cerimonia rematara. E comprendo o apuro do fotógrafo para tratar de escoller un fondo para as súas instantáneas. O fondo desta imaxe é, sen dúbida, digno de comentario. A uniformidade das liñas inclinadas paralelas é certamente orixinal. O recurso estaba alí á man, no aserradoiro contiguo á capela da Cruz. As táboas de castiñeiro, perfectamente colocadas para o secado case vertical, serviron nesta ocasión para un retrato colectivo de cerimonia infantil.
Dos nenos que recibiron a primeira comuñón só acerto a identificar ao da dereita, da casa do Eiras da Feira Nova. Dos demais sóanme as súas caras, pero non logro identificalos.

17 de marzo de 2018

A PONTE VILARIÑO (1920) ENTRE AGOLADA E LALÍN


 Nos primeiros anos 60, Manuel Galego Iglesias fixo esta pequena reportaxe fotográfica  na Ponte Vilariño, sempre tomando como elemento de atención a construción da ponte, a que naquel momento era a única e a principal. E o Arnego fluíndo permanente baixo o seu arco.
A Ponte Vilariño coñeceu tres pontes, das que hoxe están en pé dúas: esta da imaxe, que fora rematada en 1920 e outra máis moderna do Plan Redia de finais do século XX. A ponte medieval, construída no ano 814 estivo en uso ata ben avanzado o século XX. Desque unha enchente a levou, non volveu a ser recuperada, tarefa posible e desexable xa que  aínda conserva os peares de ambas marxes e conta con máis de un quilómetro de camiño antigo nos dous lados. Este camiño cobra cada vez máis visos de ter sido unha calzada romana, iso é o que testemuñan diferentes vestixios que van xurdindo aos poucos.
 A ponte de 1920 está resolta cun grande ollo de arco de medio punto, para o que se empregou perpiaño perfectamente labrado  e asentado sobre leito granítico. A plataforma sempre a lembro asfaltada, mais nas súas orixes cabe pensar que fose de xabre. O peitoril de media altura tamén está labrado en pedra. Reformas de finais dos 80 anchearon e peraltaron a plataforma e colocáronlle beirarrúas con barreiras quitamedos de metal galvanizado. Ata o punto de desfigurala.

O vello autobús de liña da empresa Gómez de Castro cruzaba diariamente este paso obrigado para transportar viaxeiros entre Lugo e Vigo, con paso por Guntín, Monterroso, Antas de Ulla, Agolada, Lalín, Cerdedo, Pontevedra, Redondela... Tantas viaxes e tantas historias...

6 de marzo de 2018

O CASTELO DE PAMBRE

 Os que coñecen este blog saben que aquí se abordan principalmente aqueles temas que versan sobre Agolada. Pero iso non é impedimento para tratar de vez en cando sobre asuntos colaterais ou simplemente distintos. Hoxe tocoulle ao fermoso e coñecido castelo de Pambre, situado nas veciñas terras de Palas de Rei, a escasa distancia da parroquia agoladesa de Ramil.
Pero o que motiva esta entrada son as dúas imaxes inéditas que hoxe ofrecemos e que ademais certifican o interese que Manuel Galego Iglesias, veciño de Agolada e fotógrafo de afección, tiña polo patrimonio; interese  tamén demostrado nos numerosos estudos e artigos que publicara na prensa.
As fotografías son dos primeiros anos 60 e veñen a incrementar ese inxente arquivo de imaxes do castelo de Pambre. En calquera caso, os que apreciamos a historia antiga e recente, valoramos as fotografías como auténticos documentos que falan da situación do momento e que en conxunto expoñen a evolución ao longo do tempo dun monumento tan senlleiro. Quizais unha imaxe actual axude a compoñer un elocuente contraste.
P. S. Permitídime dedicar esta entrada de Pambre ao amigo "Cuco de Ídem".

26 de febreiro de 2018

A MUDA DE CARMOEGA

Se preguntásemos hoxe en Carmoega pola señora Mercedes Vázquez Vilar, poucos serían capaces de identificar a quen foi veciña desta parroquia durante anos. Uns porque non a coñeceron -morreu hai 38 anos- e outros porque estaban acostumados a denominala co seu apelativo máis habitual, a Muda. Tal sobrenome proviña da súa xordomudez de nacemento.
Hoxe quero renderlle un recordo afectuoso e restaurar a súa memoria colectiva con esta fermosa fotografía do arquivo de Manuel Galego Iglesias, das poucas imaxes que de seguro se conservan dela. A imaxe foi tomada na taberna de Jaime na Feiranova. Nela aparece co fillo do propietario, un preadolescente que xa se atrevía cun cigarro nos beizos.
A Muda é un dos personaxes entrañables que nutriron a miña nenez, de cando ía a Carmoega en repetidas estadías ao longo do ano. Daquela non fun quen de valorar canta heroicidade rodeaba a súa vida sinxela e pobre. Hoxe, desde a miña óptica adulta, analizo a biografía desta boa veciña e as reflexións condúcenme tanto á admiración como a compaixón. Por iso agora quero tributarlle o meu recoñecemento á súa valentía e á súa escondida resignación. 
Aínda descoñecendo a maior parte da súa biografía, comprendo que nacer xordomuda en 1890, en Berredo (Agolada) non tivo que ser fácil para encarar o futuro. Sabemos que emigrou a Cuba e que alí tivo un fillo (as miñas fontes, sen atreverse a afirmalo con rotundidade, apuntaban a que puido ser por causa de abusos de quen  pretendeu aproveitarse da súa minusvalía). O fillo morrería anos máis tarde. 
En Cuba aprendeu o oficio de modista e tivo que haber circunstancias adversas que a levaron a abandonar a illa caribeña e voltar á terra de orixe. En ausencia de familia directa na súa natal Berredo, veu a asentarse primeiramente  á Feiranova (Brántega) e pouco despois decidiu instalarse en Carmoega, a carón da igrexa, nunha humilde casiña de pedra, con tan só unha porta e unha ventá cara o exterior. Alí traballou de modista no seu propio cuarto ou a domicilio. Co pouco que obtiña do seu traballo e coa solidariedade dos veciños foi gobernando os seus días.
Imaxínoa vivindo naquel silencio profundo e naquela longa soidade de moitos anos e comprendo que só un carácter solidamente forxado puido resistir tanta incomunicación. Quizais por iso gustaba de gastar bromas como a de entrar na igrexa cando xa a maioría dos fregueses estaban sentados nos bancos. Metía as mans na pía da auga bendita, collía auga coa cunca das mesmas e ía subindo por entre os bancos regando a todos de auga bendita. A forza de repetilo, todos estaban afeitos á súa broma.
Imaxínoa loitando contra a friaxe do inverno naquel seu reducido espazo onde a única fonte de calor era unha pequena lareira con forno.
Dixéronme do seu enorme gusto polas plantas. Con elas adornaba a súa casa e dedicáballes os seus coidados. Tamén me falaron da humildade das súas macetas. A maioría das plantas tíñaas colocadas en bombos de sardiñas.

Faláronme dun dato dela que a min me resulta altamente elocuente do seu sólido carácter, foi a primeira muller adulta da parroquia en usar pantalóns na súa vestimenta. O día que os estreou acudiu á misa e agardou a que todos estivesen dentro. Entrou e percorreu toda a igrexa ata o primeiro banco, non quedou ninguén que non admirase a súa ousadía. Pouco despois, moitas imitaríana. Valente  e ademais pioneira na parroquia.

Comunicábase con xestos e sons guturais inintelixibles. Xordeira e mudez eran unha muralla naquel seu tempo e lugar. Pero os soños podían levala moi lonxe. E ela tiña soños, ou iso me dixeron. Na súa vellez aínda non perdera a esperanza de casar, de compartir a súa vida cun compañeiro.
 Gustoume moito o que me contaron de cando morreu. Tivo unha enfermidade breve e con sufrimento. No seu leito de morte indicoulles, a uns veciños que a visitaban, unha táboa do faiado na que gardaba o que aforrara para pagar o enterro e a sepultura. Ao morrer e non ter familia, os veciños organizáronse por parellas e velárona mentres estivo sobre terra. En ningún momento a deixaron soa. Tiveron que enterrala nun nicho baleiro  dun veciño pois ela non tiña adquirida sepultura. Pouco despois compraron cos seus cartos unha sepultura na terra do adro nun ángulo do cruceiro da igrexa e trasladárona alí, onde lle colocaron unha lápida cos seus datos e un cariñoso epitafio: "Recordo da Parroquia".
A súa foi unha vida de valentía e escaseza. Malia as dificultades, toda a súa loita procuroulle unha existencia lonxeva, morreu aos 90 anos en 1980. Dela quédanos a todos os seus veciños grato recordo. E puiden comprobar ao preguntar por ela que gozaba do xeral afecto na parroquia. O mesmo afecto con que eu a cito neste artigo. Rescatar a súa memoria e difundila en internet espero que sirvan de póstuma e xusta homenaxe á súa resignada existencia.

21 de febreiro de 2018

ORGULLO DE GANDEIRO

Desde o día que un labrergo leva a vaca ao boi ata que logra ver un cuxo cebado e criado e preparado para levar á feira transcorren moitos soles e moitos traballos. O día da feira, o 12 n'Agolada -que mellor sitio para vender un cuxo!, alomenos así era antano- levántaste cedo e bótaslle unha ollada longa ao cuxo. Nela vai unha mestura de satisfacción polo resultado obtido e unha parte de cálculo comercial para determinar que cantidade vas pedir polo animal, o froito do teu traballo, do que vives. E velaí, ese día hai unha feliz casualidade, está alí o fotógrafo para captar o momento, para certificar a estampa e a calidade do animal.
O cuxo venderase na feira e rematará como carne selecta nas mellores carnicerías. Pero a súa imaxe, a súa foto permanecerá para sempre con nós para amosar o orgullo do gandeiro e o mimo con que nas aldeas se coidaba esta materia prima.
Quintela, Santa Comba, Agolada. Fernando.

20 de febreiro de 2018

A VILA DOS PENDELLOS

Hai uns días recibín no móbil estas fotografías. As imaxes son da autoría de Carlos Soengas López e foi Fidel Torreiro Sarandeses quen se encargou de enviarmas. Aos dous testemúñolles o meu profundo agradecemento. As fotografías foron tomadas a mediados dos anos 70. Daquelas Carlos Soengas era aínda un universitario, que ademais das artes plásticas soubo do encanto e valor de diferentes recantos da vila dos Pendellos. (A denominación de Vila dos Pendellos é unha licenza que me permito en atención á preeminencia destas construcións nesta pequena vila e ao feito de que os Pendellos constitúen un fermoso barrio de feira integrado plenamente na estrutura urbana de Agolada).
Desde os inicios deste blog, que anda xa no ano 12, tomei como unha das tarefas a recuperación fotográfica de Agolada, vila e concello. E especialmente dos Pendellos, pola importancia que supoñía de cara ao proceso de restauración e recuperación do vello mercado. Os froitos foron numerosos e alegra moito comprobar como esporadicamente van aparecendo novas imaxes que contribúen a completar o puzle  da memoria entrañable deste singular espazo de feira.
As sete imaxes que nos aporta Carlos Soengas recollen todas fragmentos da vila nos que sempre aparecen os Pendellos, íntegra ou parcialmente. Polo que teñen de documento e polo valor sentimental que nos aporta aos que nos criamos entre a maxia destas pedras, contemplámolas coma un agasallo valioso e único.
 Praza da feira coa fonte, o palco, a casa do Costa, a casa da Parda, a casa da Virtudes, o cruceiro, canellas e pendellos....
Paseo da Parranda. Outra imaxe máis para recordarnos a tarefa irrenunciable de recuperar esta rúa e esta fisionomía. E tamén os pendellos-expositores, tan útiles ademais para as feiras e as mostras de artesanía. E para facer xustiza ao recinto. E para reparar o dano que, inconsciente e/ou neglixentemente, se lle causou ao conxunto histórico-artístico.
Nesta fotografía, tomada desde o campo da feira das vacas, vemos moitas casetas-almacén desaparecidas, a vella casa da Oliva coa súa parra, etc. E no horizonte o castro Marcelín e a Pena Maior. 
A rúa San Pedro, espazo destinado a feira dos porcos, a casa do Eiras, a droguería de arriba e a copa da carballa do Cuco. Para quen se lembre. E o Coteimil e o Monte das Sete Mámoas ao fondo.

Canella dos Zoqueiros con pendellos-expositores en ambas beiras. Hoxe tristemente irrecuperables. Costado da casa do Blanquito, casetas-almacén na rúa Maior, a casa de Vicente e ao fondo a torre da igrexa.
 Pendellos-expositores no interior do recinto, cando xa os tellados vencidos anunciaban a ruína posterior.
Casa do Caldeireiro, casa do Pibe e pendellos da antiga estafeta e da posta de cabalos. Verdadeiros vestixios da historia local.

11 de febreiro de 2018

NON VISTE DE ENTROIDO


Manuel Galego Iglesias, nos inicios dos anos 60, retratou as xentes de Agolada, nas festas, nas cerimonias, na rúa, na casa. Non tomou imaxes de estudio porque non o tiña, aínda que nalgunha ocasión ensaiou tal posibilidade. Tamén captou ás persoas no seu entorno, con toda a espontaneidade do momento. Como a este home da imaxe, de quen descoñezo a identidade. Entre as razóns que motivaron esta imaxe podemos aventurar a petición expresa do retratado, ou que a indumentaria estrafalaria que vestía suscitase o interese plástico do fotógrafo. Non era esta unha indumentaria estraña e inusual. Labregos, traballadores, ás veces con escasos recursos económicos, estaban obrigados a vestir farrapos ou prendas tan remendadas nas que a parte orixinal era anecdótica.
Naqueles anos celebrábase pouco o entroido e cando se facía usábanse frecuentemente roupas vellas combinadas ao chou para disfrazarse. Mais, neste caso o noso personaxe non creo que vestise de entroido.

5 de febreiro de 2018

BALNEARIO DE CALDELAS DE VILARIÑO (AGOLADA): INAUGURACIÓN E DECLIVE


 En 1963 Manuel Galego Iglesias actuou como fotógrafo e como correspondente do Faro de Vigo dándonos conta da inauguración do Balneario de Caldelas de Vilariño, á que asistiran o propietario do mesmo, D. Antonio Vilariño Vázquez, o Xefe Provincial de Sanidade, D. Julio Casal Castro, acompañado dun químico, D.Juan Ugarte Pollano e o médico-director do balneario, D. Enrique Barcala Loureiro. Previamente as instalacións foran bendicidas polo párroco de Vilariño, D. Manuel Diéguez Diéguez.

O edificio que alberga o manancial e o pavillón de duchas e salas lucían recén remozados.                                Este manancial foi cualificado e recoñecido como auga mineral o 12 de decembro de 1958 pola Dirección General de Minas. No orde terapéutico foron recoñecidas como augas mineromedicinais pola súa condición acratopega, intensamente alcalina, bicarbonatada sódica e sulfurada, rica en fluoruro sódico e en ácido metasilícico, segundo as análises da época.
O edificio posuía varias salas con bañeiras en dependencias alicatadas.
Igualmente había salas de chorros e consultas.










Vista do corredor central do pavillón principal.
 Nestas imaxes vemos ao propietario, o médico e as autoridades provinciais de Sanidade, o día da inauguración.

O balneario funcionou como tal desde 1963 ata os inicios dos anos 70. Descoñecemos as razóns que provocaron o seu peche. Desde entón os edificios foron abandonados e o declive  e deterioración foron sumándose inexorables.
Estado actual do pavillón central.
O balneario está situado na parroquia de Vilariño, moi preto do río Arnego e da actual Ponte Vilariño. O Arnego posúe outras dúas resurxencias  de augas caldas, unha en Ferreiroa na zona de Paizás e outra preto da Ponte dos Cabalos.
Construción que alberga o manancial, completamente absorbida pola vexetación na actualidade.
O pavillón da fonte presentaba este estado o pasado sábado.

A fonte segue a manar augas caldelas, é dicir mornas, temperaturas que seica oscilan entre os 20 e os 30ºC.

 O pavillón central visto desde a caseta da fonte.
Interior e salas en completo abandono e ruína.


Artículo remitido por Manuel Galego Iglesias a Faro de Vigo o 28-8-1963