28 abril 2016

COLECTIVO BALUARTE DOS PENDELLOS PIDE O VOSO APOIO COMO SOCIOS

Recentemente xurdiu en Agolada e Lalín un colectivo de persoas, do que formo parte, dispostas a traballar para culminar as obras de restauración do Conxunto Histórico-Artístico de Os Pendellos de Agolada. Estas obras estarían plenamente xustificadas coa posta en uso permanente das distintas construcións. Igualmente pretendemos a creación dun Padroado dos Pendellos para dirixir e orientar a xestión futura do recinto.
CAMPAÑA DE FILIACIÓN DE SOCIOS:
Para que os obxectivos (recuperación integral dos Pendellos de Agolada e a súa posta en funcionamento permanente) cos que nace este colectivo se cumpran, precisamos da vosa colaboración. O respaldo social é importante á hora de presentarnos diante da administración, polo que vos pedimos que nos apoiedes facéndovos socias e socios do colectivo. Non hai cotas de ningún tipo, só tedes que enviar cuberto o seguinte texto  a:

pendellobaluarte@gmail.com


Nome e apelidos, con DNI ............................, localidade de residencia..................,
e-mail......................................................,
PRESTO O MEU APOIO E DESEXO FORMAR PARTE DO COLECTIVO BALUARTE DOS PENDELLOS para tratar de acadar os obxectivos expresados na carta-invitación e intentar que se cree un Padroado para a súa xestión futura.
……………........., ……. de ……………… de 2016




Moitas grazas polo voso apoio!!

24 abril 2016

MARÍA DO CEO VISITA AGOLADA E CORREO DE JOSÉ ANTONIO FERNÁNDEZ SUCASAS


 Manolo:
   Onte estive no concerto de María do Ceo, um espetáculo musical muito bom. Parabéns tambén pela tua apresentação, muito interessante, sobretudo pela ligação que fizeste entre a cultura das duas partes do Minho. Eu acho que conhecer um pouco melhor a língua portuguesa poderia ajudar-nos a entrar em contato com duzentos milhões de falantes.

   Aproveito a ocasião para te cumprimentar e para te mandar uma foto de quando éramos crianças na escola de Vilariño. A foto está feita na frente do noso portal, quer dizer, tambén na frente da escola de Vilariño, e data aproximadamente do 1960 ou 1961. O maestro, don Belisario, está na parte de tras, e na segunda fila, em pé, de esquerda para direita, estão: 1. Servando Vázquez, com casaco com botões brancos (do Merendeiro do Arnego), 2. Manolo Méndez (que é o rapaz que me mandou a foto, filho do Mendez de Velpellós, e que mora em Valencia há já muitos anos), 3. Javier Pumar (irmão de Manolo Pumar, de Vilariño), 4. José Antonio Fernández Sucasas.
  Na primeira fila, de cócoras ("en cuclillas"), acho que os rapaces são: Ovidio Méndez (da Lagoa), Pepe Tarrío (de Lagoa), Ovidio Pérez Castro (já falecido, irmão de Eusebio da Lagoa), Alvaro Pumar (da Lagoa, vive em Burgos, irmão de Marisa, a mulher de Joel, que vivem perto da gasolinera de Agolada), e Abel Coego (o dos pescados).
   Estes sao alguns dos que posso reconhecer. Acho que é interessante.
         Parabéns e Cumprimentos
                 José Antonio Fernández Sucasas
Dous feitos desta fin de semana romperon a miña rutina e ocuparon a miña atención: o concerto que María do Ceo ofreceu en Agolada e unha entrañable foto nun correo do amigo e colega José Antonio Fernández Sucasas (Por certo, nel fai gala dos seus coñecementos do portugués, como tributo a esa ligazón que debería xunguirnos aos pobos irmáns). Ambos feitos aparecen relacionados no correo e así os recollo no blog. A foto explícase por si soa, coma toda imaxe con medio século de historia, un anaco das nosas vidas recuperado. (A imaxe foille facilitada moi xentilmente a José Antonio por Manuel Méndez, natural de Velpellós e que actualmente reside en Valencia. Quede constancia do noso agradecemento).
O concerto de María do Ceo tivo para min a sastifacción de coñecela en persoa e de escoitala en directo e gozar coa excelencia da súa voz e do seu rico repertorio. E cóubome a honra de participar na presentación do seu disco, por petición do Concello de Agolada.
Deixo constancia no blog das miñas palabras, pronunciadas na tarde-noite de onte no salón de actos do Centro Social de Agolada, e envío un saúdo moi agarimoso deica Pereiro de Aguiar para María do Ceo, Xosé Salgado e Álex Salgado. Tamén Para Armando e Carmen e Lorinda.

Boas tardes. A miña presenza aquí  responde  a unha invitación do Concello de Agolada para versar sobre Galicia e Portugal neste evento de excepción para Agolada. Non é frecuente ter na nosa vila figuras da canción da calidade de María do Ceo.

Intentarei ser breve porque o que nos reúne aquí é a presenza desta significada compositora-intérprete portugalega. Acabo de utilizar o xentilicio “portugalega” con toda a intención, aínda que a alguén lle poida chamar a atención. Portugalicia é unha entelequia coa que moitos intelectuais de ambas beiras do pai Miño levan soñado. María do Ceo é un expoñente ideal desa Portugalicia arelada, nada no Porto e acollida desde a idade temperá de 7 anos na cidade de Ourense, onde reside. María do Ceo: compendio de Galicia e Portugal, fado do Douro, saudade do Miño. 

María está hoxe conosco para ofrecernos a súa música no celme da súa voz e para presentarnos o seu novo disco. Mais a min encoméndanme que fale  dos lazos que nos xunguen a Galicia e Portugal, das dúas  culturas, das dúas linguas.

Eu soño con esa Portugalicia, onde as fronteiras de antano se vaian diluíndo e dando paso a unha raia porosa que nos interrelacione intensamente aos dous pobos irmáns que no pasado compartiron lingua e historia.  Soño con que o presente e o futuro nos acheguen máis e nos proxecten cara o mundo da lusofonía e que nós, os galegos, descubramos e comprendamos a importancia desta posibilidade comunicativa.

Soño con Galicia e Portugal convertidas naquel Couto Mixto de Rubiás, Santiago e Meaus como o que antano se conformou na raia entre Calvos de Randín, Baltar e Montalegre. Podo permitirme soñar con ese “anaco de terra enteira,  entelequia libertaria sementada de esperanza, con fronteiras de pedra e auga, onde o pobo é quen máis ordena”. Soño con ese espazo histórico como marco de referencia para as futuras relacións dos dous pobos irmáns. E que María do Ceo estea alí para cantarnos a alegría do himno que lle compuxo.

Gustaríame que Galicia e Portugal se prodigasen máis nos encontros, de ir e vir, de traer e levar, de pedir e ofrecer, de ensinar e aprender. Temos tanto que aprender de Portugal!  

Galicia e Portugal, terras irmás que sufriron longamente a tallada fronteiriza, souberon de anos de nostalxia, de malencolía, de fado. Pido un futuro irmandado e optimista para estas dúas terras que son unha a prolongación da  outra. De tal xeito que Galicia é o Portugal do Norte e Portugal é a Galicia do Sur. Curiosamente unha termina onde a outra comeza e solápanse sen costuras artificiais, tamén nos topónimos: PORTUGALICIA.

 Quero rematar con palabras do poeta portugués João Verde, nado en Monçao. Están alí en Monçao no paseo da fortaleça impresos nos típicos azulexos de Portugal. A contemplación da Galiza afastada pela raia e o Minho desde a fortaleça de Monçao inspiroulle estes versos oportunos:
Vendo-os assim tão pertinho,
a Galiza mail’ o Minho,
são como dois namorados
que o rio traz separados
quasi desde o nascimento.
Deixal-os, pois, namorar
já que os paes para casar
lhes não dão consentimento
Máis nada. Muito obrigado, María do Ceo. Que teñades feliz estancia n’Agolada.

09 abril 2016

RESTOS ARQUEOLÓXICOS DO MOSTEIRO DE ÓRREA (AGOLADA)

Tratar de escribir sobre a historia do mosteiro de monxas benedictinas de Órrea é tarefa difícil pola escaseza de documentación  ao respecto, segundo confesan os historiadores que se acercaron ao seu coñecemento. Un achegamento podemos encontralo no PDF da tese doutoral de Teresa Claudina Moure Pena. Existe tamén unha publicación do profesor FERNÁNDEZ DE VIANA Y VIEITES, JOSÉ IGNACIO " “San Andrés de Órrea, monasterio benedictino”. Santa María del Paular, 1977 (separata).
Nestas publicacións acharemos algunhas referencias á súa fundación (existe un pergameo que di que en 1171 a abadesa de Órrea, Toda Roderici, fai unha doazón ao mosteiro de Sobrado) , o seu abadoloxio, varios foros e compra-vendas, recollidos no Tumbo de Órrea, arquivado no mosteiro de Antealtares en Santiago, a onde fora trasladada toda a documentación de Órrea, unha vez que as monxas quedaran anexionadas a San Paio de Antealtares en 1499, cando era abadesa dona Aldara López de Figueroa.
O que centra o meu interese ao xirar visita a Órrea, non é exactamente a súa historia, senón a constatación de que alí pervive a memoria dun mosteiro, e non só dunha igrexa parroquial, nos restos arqueolóxicos, na memoria colectiva e na microtoponimia. Despois de 517 anos aínda se denomina unha fonte como Fonte das Monxas (non é difícil aventurar que esta fonte surtiría de auga o antigo mosteiro) e un camiño, que sae desde as inmediacións da igrexa cara a aldea de Vilariño previo paso polo cruceiro de Talladente;  denomínase aínda como o Camiño das Monxas. As fincas próximas reciben os nomes de Prado do Igrexario e Prado de Mosteiro (en referencia ao propietario, de apelido Mosteiro).
Outro sinal inequívoco dese pasado monacal de Órrea encontrámolo na casa máis próxima ao templo e que ocupa terreo da antiga clausura, coñecida como casa da Tulla. Desta denominación é fácil deducir que esta casa funcionou durante anos como lugar de recollida de tributos (especialmente gran) á igrexa ou ao mosteiro de San Paio de Antealtares. A devandita casa presenta algúns restos arqueolóxicos que remiten ao antigo mosteiro. A palabra "tulla" alude a depósito, arca ou hucha para almacenar o cereal.
É frecuente que naqueles lugares onde houbo antigos mosteiros, logo abandonados, a pedra destes se aproveitase para erixir as construcións labregas do arredor.
Na casa da Tulla de Órrea quedan algunhas pedras gravadas que só se entenden como pertencentes a un edificio anterior, pois nesta casa están fóra de contexto.



 Nesta casa do número 4 da aldea sabemos que houbo unha reforma que fixo desaparecer unha fachada de perpiaños, dos que aínda queda un pequeno fragmento de paramento. Os outros foron destinados ao peche do patio dianteiro da casa, á escaleira de acceso, etc. Algúns deste perpiaños presentan molduras características dunha porta ou dunha ventá. É unha construción que se aparta da tipoloxía arquitectónica labrega da aldea. Todo fai supoñer que sería pedra do antigo claustro aproveitado nesta construción.


Que a segunda casa máis próxima ao mosteiro se chame a casa de Mosteiro e que os seus moradores leven este apelido non sorprende en absoluto. A orixe do apelido é bastante probable que derive desta proximidade ao cenobio benedictino. A factura construtiva da casa tamén invita a pensar que a profusión de perpiaños teña que ver coa facilidade de aproveitar material xa tallado previamente.
Esta  de arriba sería un expoñente claro da tipoloxía arquitectónica das casas labregas da zona. Nótense as diferenzas.




 O edificio da igrexa experimentou cambios neste cinco séculos transcorridos. Non só desapareceu o claustro. A fachada ten a súa metade superior reformada e adaptada aos gustos barrocos, os canzorriños do lado sur foron removidos, o Agnus Dei e a antefixa foron substituídos por un sinxelo pináculo barroco. O Agnus Dei xace agora oculto baixo a ara dun desaparecido cruceiro, adosado ao muro norte da ábsida.















No muro que rodea o adro aínda encontramos un antigo tímpano románico, basamentos dalgunhas columnas... Con bastante probabilidade, pertencentes ás dependencias monásticas.


31 marzo 2016

MEMORIAS DUN VALOUTÉS (XIII)

RELATO AUTOBIOGRÁFICO DE JOSÉ ANTONIO FERNÁNDEZ SUCASAS, ONDE NARRA AS VIVENCIAS DA SÚA INFANCIA E XUVENTUDE NA SÚA ALDEA NATAL: VILARIÑO (AGOLADA). 
A escola era unha institución moi influínte na parroquia, aínda que menos que a Igrexa, porque soamente incluía directamente a un sector da poboación -poñamos a comprendida entre os cinco ou seis e os catorce anos, pero con desercións, abandonos prematuros e moitas faltas de asistencia-.
Dado que non existían outros medios, nese tempo, o que unha parroquia tivese un maior ou menor nivel cultural dependía en gran medida da preparación do mestre e do interese e da dedicación que este mostrase cara aos seus alumnos.
Escola de Vilariño en 1960. Mestre: D. Belisario, de Cadrón.
Os métodos de ensino que utilizaban non eran bos, pero os exalumnos e os pais adoitaban mostrarse agradecidos cara aos mestres e xustificaban a miúdo as súas actuacións baseadas nos castigos porque consideraban que o ensinar aos raparigos era un labor difícil. Aínda que se lles tiña certo respecto, non se adoitaba ver nos mestres a seres distintos nin distantes dos outros; é máis: moita xente acudía a eles para consultarlles problemas diversos.
Do mesmo xeito que no espiritual ou o cultural, había unión parroquial en asunto de diversións. O máis representativo disto serían as festas patronais, celebradas, invariablemente, o quince de agosto, a maior, e o dous de febreiro, a menor. Os veciños participaban en todos os actos, de modo
que, xa pasado o mediodía asistían, estreando quizás un traxe, á misa solemne, concelebrada por varios curas, e á procesión; a continuación toda a familia comía na casa, acompañada por outros amigos e familiares invitados -algúns destes poida que só se visen de festa en festa-; e tras esa comida opípara e relaxada, os festexos terminarían na xolda do campo da romaría, onde todos os veciños de Vilariño e doutras parroquias próximas, que tamén acudían á verbena, bailaban, tomaban unha copa ou -os máis pequenos- corricaban por entre as árbores. Os idilios xurdidos á beira dos carballos e bailando ao son duns cantos músicos darían orixe a moitos dos matrimonios dos vilariñeses.
E non se pode pasar por alto, para rematar, a parroquia como unidade económica na organización da venda de produtos como o leite -todas as mañás pasaba polas portas un leiteiro, porteando dous bidóns ó lombo dun cabalo-, ou asociándose para traballos colectivos como a malla.
A principal manifestación comercial era a feira de Agolada, onde se compraban e vendían becerros, vacas, leitóns, galiñas, roupas, comestibles…
Das liñas anteriores pode dicirse que a parroquia funcionaba como entidade socioeconómica. Non tiña, con todo, órganos oficiais de goberno, pois unicamente podiamos outorgar tal categoría ao pedáneo, a quen a xente non lle coñecía outra misión que a de delegado do Concello, encargado de colocar as notificacións oficiais os domingos na cancela do adro.
Ascendendo, a seguinte entidade sería o municipio. Comúnmente falábase sempre de concello, para designar o territorio e o goberno municipais, e distinguíanse as aldeas da capital, Agolada, á que se daba a categoría de pobo. Cando se vía a alguén, con roupa nova, subindo pola pista, adoitábaselle preguntar:
-Vas ao pobo?
Esta pregunta indicaba que na mente do paisano había a contraposición, fronte ás aldeas, dunha zona máis urbana, onde se ía non a facer un traballo como o habitual, de cultivar a terra, senón algunha operación comercial ou administrativa; víase ata como cun maior nivel de vida, con outro estatus social.
Ao pobo íase poucas veces, só cando había que facer algo concreto, porque ao campesiño non lle era posible deixar os seus quefaceres máis que algúns días. Tardábase preto dunha hora en percorrer os catro quilómetros de distancia, os tres primeiros pola pista ou por un carreiro que pasaba xunto á igrexa de Esperante, e o último, desde o lugar chamado O Penedo, pola estrada xeral.
Agolada era o primeiro peldaño administrativo, sé do Concello, do Xulgado, da “Hermandad de Labradores”. Pero os contactos entre os gobernantes destes organismos e os administrados eran escasos. Quen viviamos nas aldeas tiñamos unha vaga idea de que existían estes poderes, pero non sabiamos exactamente para que servía cada un, e ademais, cando alguén ía a Agolada por algún problema administrativo, raramente era para falar cun gobernante, senón máis ben para pagar un imposto ou arranxar algún papel no Xulgado.
Outro servizo ao que se acudía era o sanitario. A atención non podía ser boa porque había un médico para os máis de catro mil habitantes do municipio. Claro que só se ía ao médico en circunstancias graves, ás veces extremas. Alí estaba tamén o veterinario, cuxos servizos aínda se reclamaban menos, pois, dun lado, non se levaba ningún control regular do gando, e doutro, a xente consideraba normalmente máis eficaces os remedios caseiros ou a intervención dalgún veciño entendido. A farmacia estaba rexentada por un señor maior ao que todos coñecían como O Boticario. Era un home de experiencia, e dirixíanse a el non só para que lles despachara un medicamento, senón a que os orientase sobre que se lle debía administrar a un animal ou persoa, logo de explicarlle os síntomas da enfermidade. Tiña moita reputación.
A capital do municipio era tamén importante comercialmente. Nela comprábanse artigos necesarios para a casa: comestibles (aceite, azucre, pan de trigo e carne de vaca para o día da festa), teas, zapatos, ferramentas. O día da feira nos varios tenderetes instalados por fóra aumentaban as posibilidades de elección; este día xeralmente comprábanse zocos novos -o calzado que todos levabamos a diario- para algún da casa.
En canto ás comunicacións, en Agolada confluían as dúas principais liñas de autobuses: a Gómez
de Castro, que, con catro servizos diarios en cada sentido, uníanos con Lugo e Pontevedra e Vigo, e outra chamada Pereira, na que se podía viaxar ata Carballiño ou A Coruña. A primeira tiña fama de ser máis segura e puntual: moitos paisanos sabían a hora mirando cando pasaba o coche de Lugo das nove e media, ou o de Pontevedra das doce. Ademais destas dúas liñas regulares, un empresario chamado Meijide tiña autobuses de servizos discrecionais a feiras e festas.
Polo que se refire ao teléfono, en Agolada estaba a única centraliña, moi rudimentaria, desde a que, logo dunha espera de horas, e case con seguridade oíndo mal, era posible chamar a algún familiar. En todo caso, isto ocorría moi esporadicamente; a comunicación máis normal e segura nestes tempos era a postal.

09 marzo 2016

VESTIXIOS DO CLAUSTRO DO MOSTEIRO DE VILANOVA DE DOZÓN

En 1499, coa morte da abadesa dona Isabel de Ulloa, a vida monástica extinguíase en Dozón. O mosteiro fora anexionado, con outros moitos pequenos mosteiros de monxas bieitas de Galicia, ao mosteiro de San Paio de Antealtares en Santiago. A partir dese momento claustro e igrexa seguiron camiños ben diferentes. Mentres o templo continuou o seu servizo parroquial baixo a advocación de San Pedro, o claustro quedou exposto ao devir dos tempos. Cumprindo unha máxima que afecta a todo o patrimonio arquitectónico (Todo aquilo que non se usa, remata por arruinarse), o claustro iniciou o seu declive ata a súa completa desaparición como espazo anexo ao templo.

As únicas referencias que nos quedan do seu valor arquitectónico encóntranse nas casas do arredor. Perpiaños con molduras paralelas, dous brasóns moi semellantes, fragmentos de arquivoltas decoradas, tres ménsulas e un desaparecido capitel son suficientes para corroborar a calidade arquitectónica do recinto pechado que albergaba cociña, refectorio, sala capitular, almacéns, celas e un posible scriptorium. O espazo no que se desenrolaba o LABORA, mentres que o templo era o lugar do ORA.
Fragmentos de arquivoltas

Perpiaño con moldura lateral.
A carón da igrexa hai un edificio en pé, que foi usado como vivenda (quizais reitoral) na planta alta e como corte ou palleira na planta baixa, onde predomina o uso de perpiaños perfectamente labrados. Pero polas distintas molduras colocadas ao chou, advírtese que o edificio foi reconstruído con materiais doutro edificio anterior (o claustro).

Non é difícil aventurar cal foi o devir do edificio. Extinguida a vida contemplativa das monxas en Vilanova, quizais seguise durante decenios como un priorato que tributaba a San Paio de Antealtares, e logo xa coa Desamortización, moi probablemente foron vendidos os seus materiais para a construción das casas labregas das inmediacións, como sucedeu en tantos outros lugares con idéntico final. Por iso sempre é interesante dar un paseo no entorno destes edificios e ir coa mirada moi atenta ás pedras, que sendo mudas, falan da historia con estática elocuencia.
 Nunha entrada anterior deste mesmo blog falei do desaparecido capitel que puiden retratar en varias ocasións anteriores a 1995.

26 febreiro 2016

BATALLAS CARLISTAS NA PONTE DOS CABALOS

Con relativa frecuencia recibo algún correo que vén a descubrirme aspectos novos sobre asuntos relacionados con Agolada ou anteriormente tratados neste blog. Sempre son motivo de alegría. Descubrir, coñecer, facer luz sobre episodios históricos que fican no esquecemento resulta certamente interesante.
Hai uns días púxose en contacto comigo Elixio Antonio Domarco Álvarez desde Vigo para reconstruír algúns momentos das guerras carlistas na Ponte dos Cabalos, ese mítico monumento arquitectónico-fluvial que clama por unha restauración fácil e necesaria.
1º Correo:
Ola Manuel, hoxe estiven con José Antonio F. Sucasas e falando, falando, comentoume o do teu blog.
A conversa veu a raíz das miñas preguntas interesándome pola zona.
Levo un tempo facendo unha investigación xenealóxica familiar e cheguei a San Cristovo de Borraxeiros, lugar en que se retirou o meu cuarto avó Juan Blázquez Rosillo, capitán do exército que procedía de Baza (Granada) e veu por mor das guerras carlistas no 1833 á Garda. A zona onde estivo en moitas ocasións foi polas terras do Deza onde operaban grupos carlistas. E aí rematou a súa vida. Está enterrado no adro da igrexa de S. Cristovo de Borraxeiros. 
Teño outro familiar que vive nos EE.UU. de América que procede de BRÁNTEGA. Estes son Casares Canal. E aí ando tirando de arquivos diocesanos e de protocolos notariais no Arquivo Histórico de Pontevedra (concretamente de Manuel Antonio Barral).

É por iso o meu interese na lectura do teu blog. Bueno, tamén pola bici. Eu son afeccionado a MTB, algo que vexo que compartimos.

Bueno, eso quería dicirche. Grazas por toda a información que aportas e non deixo a posibilidade de facerche  algunha que outra pregunta.
Un saúdo. 
Elixio Antonio Domarco Álvarez

2º Correo:
Estimado Manuel, estaba vendo no teu Blog a referencia á Ponte dos Cabalos, e non deixo de relacionalo coa actividade do meu cuarto avó, que estivo en operacións militares durante a guerra civil carlista.
Concretamente no seu expediente militar consta unha referencia á citada Ponte, onde ten un encontro co Cabecilla Villanueva:

Transcríbocha

"1837. En la anterior Columna [Columna Sotelo de Montes] y en la de Tui continuando en la activa persecución de facciosos, a las órdenes del T. C. Don Rafael de la Torre y mandando por sí una partida de 10 hombres, logró el 25 de Agosto batirse con la facción del Cabecilla Villanueba en el Puente de los Caballos dando muerte a dos y cogiéndoles varias armas y efectos".
Unha aperta. Continúo a ler as novas que vas engadindo desa zona.
Elixio Domarco

Unha das miñas respostas:
As guerras carlistas vese que tiveron un escenario moi frecuentado na Ponte dos Cabalos. Nesta entrada do Aquam Latam recollín un fragmento da Reseña histórica da comarca de Deza do mestre de Muimenta Francisco Vilariño:
http://aquamlatam.blogspot.com.es/2007/05/apresamento-de-tres-facciosos-no-muo-de.html
Dous anos antes do feito que ti citas aparece tamén a Ponte dos Cabalos presenciando un tiroteo entre realistas e carlistas.

3º Correo
Meu 4º avó veu desde Baza como che dixen destinado á Guarda, pero andaba nunha Compañía volante detrás das partidas Carlistas.
Eu acabei lendo o libro de Xosé Ramón Barreiro: "El Carlismo Gallego". No que me empapei de como funcionou aquela parte da nosa historia.
O que pon o libro de Barreiro, coincide con parte do expediente militar do meu familiar.
El estivo por esa zona en moitas actuacións, pero non sei aínda por que se retirou en Borraxeiros. Xa viúvo da miña cuarta avoa, casou en segundas nupcias, e quizais a súa muller era desa zona, non o sei aínda. O caso é que ese sitio é o que elixiu para rematar os seus días e descansar no adro da igrexa de S. Cristovo de Borraxeiros.
Eu aínda deixei flecos no Arquivo de Pontevedra. Aínda me han de aguantar alí uns cantos días máis.
Apertas e grazas polo teu interese.

4º Correo
Acabo de ler o enlace.
O meu cuarto avó estivo alí.
Documéntocho. Envíoche recorte do expediente e a transcripción.
Desde logo que casualidade...!
Apertas de novo

"1835. Continuó en Servicio de guarnición con su Cuerpo en Galicia, en la contínua persecución de facciosos, y en varios encuentros parciales, hallándose el 24 de agosto en la batida que se le dio a la facción del Cabecilla Guillade, fugado de Portugal causándole total dispersión con muerte de dos y cuatro prisioneros que fueron pasados por las armas, a las órdenes del Capitán de su Batallón Wenceslao Tizón."