22 xullo 2016

JESÚS FAÍLDE ORO CEDE O SEU ARQUIVO FOTOGRÁFICO AO CONSELLO DA CULTURA GALEGA

O blog Aquam Latam tenme deparado tantas horas de traballo como satisfaccións. Tamén desgustos. Pero eses esquécense e ademais non veñen ao caso. Unha das enormes satisfaccións foi coñecer o arquivo fotográfico do meu paisano aqualatense Jesús Faílde Oro. Coas históricas fotografías como elemento de referencia, nos seis últimos anos fomos tecendo unha amizade sostida por correo electrónico e retroalimentada no blog Aquam Latam, do que el se converteu en fiel lector. Nalgún deses comunicados fixémonos promesa de coñecernos persoalmente. Iso sucedeu o pasado día 3 deste mesmo mes, e celebrámolo cun xantar compartido coas respectivas familias e con Jaime Varela Sieiro. 
 A historia dos pobos constrúese con moitas pequenas historias. A que vos pretendo transmitir nesta entrada comezou uns meses atrás e tivo onte un feliz desenlace. Xaime Varela Sieiro, compañeiro na Directiva do Colectivo Baluarte dos Pendellos e amigo de sempre, falaba comigo  do blog e das fotografías publicadas. Gaboume especialmente as de Jesús Faílde pola composición orixinal e pola arte innovadora que nelas advertía. Aproveitei para revisar con el todas as imaxes que Jesús me enviara. E nesta revisión xurdiu del a idea de promover a protección e custodia deste tesouro gráfico do noso común concello de orixe. Concordamos en que eu falaría con Jesús Faílde para propoñerlle esta idea e Xaime faría as xestións diante do Consello da Cultura Galega.
Jesús Faílde e familia sentíronse honrados e agasallados por esta proposta. A partir de aí, a mediación de Xaime e a dilixencia de Raquel Faílde Picallo (filla de Jesús Faílde) na elaboración dun dossier-arquivo foron definitivas para acudir ao Consello da Cultura Galega na tarde de onte.


Reunímonos con Marcelino Fernández Santiago (Xerente do Consello da Cultura Galega) e con Emilia García López. A nosa comitiva estaba formada por Jesús Faílde, Manolita Picallo (a súa dona), Raquel Faílde (filla), Xaime Varela Sieiro e eu.
Despois de visionar as imaxes e de comentalas unha a unha, Jesús Faílde Oro fixo cesión (previo acordo do formato) ao Consello da Cultura Galega do seu arquivo fotográfico (en formato dixital) para a súa custodia, preservación e divulgación.
No remate da reunión  preguntamos pola interesante posibilidade de que a Xunta de Galicia e outras administracións puidesen promover unha exposición itinerante co legado de Jesús Faílde. Houbo moita receptividade para a idea. Quedamos en iniciar xestións con varios entes. Quizais dentro de un ano en Agolada... O mellor epílogo para o meritorio labor fotográfico de Jesús Faílde Oro.

Rematada a reunión, aproveitamos para retratarnos coa catedral de fondo desde os balcóns do Pazo de Raxoi (sede do Consello da Cultura Galega). Arriba Jesús e a súa dona Manolita Picallo.
Esta fotografía quédanos para a memoria da entrañable amizade que nos xungue e da mutua obriga.
No blog Aquam Latam, hai unha etiqueta específica co título JESÚS FAÍLDE ORO. Aí poden verse as imaxes que fun publicando ao longo destes anos do arquivo deste comandante xubilado do Exército, que tivo como afección a fotografía desde o ano 1954. El coa súa cámara converteuse en
notario dunha época, especialmente da súa aldea natal (Friufe -Merlín- Agolada) e das poboacións do arredor (Santa Comba, Esperante, Agolada, As Trabancas...). As súas fotografías son hoxe un referente inestimable que moitas persoas sabemos valorar pola historia que atesouran e pola cualidade artística que amosou, desde os inicios, dunha técnica na que el foi un verdadeiro autodidacta.
Só me resta expresarlle publicamente as grazas a Xaime Varela Sieiro por esta excelente inciativa, pola idea e pola xestión ante o Consello da Cultura Galega.
As imaxes 4,6,,7 e 8 desta entrada foron tomadas por Raquel Faílde.

19 xullo 2016

MEMORIAS DUN VALOUTÉS (XVI)

RELATO AUTOBIOGRÁFICO DE JOSÉ ANTONIO FERNÁNDEZ SUCASAS, ONDE NARRA AS VIVENCIAS DA SÚA INFANCIA E XUVENTUDE NA SÚA ALDEA NATAL: VILARIÑO (AGOLADA). 
Velaquí agora outro personaxe do mesmo lugar có anterior e cunha imaxinación desbordante.
O seu sistema de vida era pouco organizado e ata rutineiro. E a súa mente
enfrontábase á realidade desfigurándoa, recompoñéndoa nun mundo de ficción. É por isto polo que o tempo en que as tarefas agrícolas o deixaban libre dedicábao ao estudo, aos inventos de todo tipo e a divulgar os seus pensamentos.
Na súa mocidade estudou topografía, por correspondencia, segundo dicía, aínda que a distancia non lle impediu terminar os estudos con aproveitamento. O saber adquirido neste campo aplicábao na práctica medindo as leiras dos veciños que o chamaban para facer as partillas e intervindo tamén como subastador público.
Aconsellaba por igual aos mozos que aos vellos. Gustáballe poñer en apretos a calquera (sen amedrentarse porque este tivese carreira universitaria), facéndolle preguntas dos máis diversos asuntos: como redactar unha carta, cal sería a área dunha leira ou de que forma resolver un problema de matemáticas.
Era moi dado a falar de mulleres e sempre aleccionaba aos mozos expoñéndolles que, á hora de namorarse, moitos percorrían grandes distancias, esperando atopar excelentes mozas, sen darse conta de que, xeralmente, tíñanas moito máis preto, entre as mesmas veciñas, bastante máis interesantes. Preguntábase para que “dar tanta roda”, ou o que é o mesmo, que de nada servía ir tan lonxe e dar tantas voltas. No seu razoamento daba tres valores como fundamentais para elixir parella: a familia, as terras e a beleza. Conviña que proviñese dunha boa familia, con costumes relixiosos e boa conduta moral. Tanto como isto, habería que mirar que ambos pretendentes tivesen as súas terras próximas, para que o matrimonio significase tamén ampliación e concentración parcelaria. Quedaba logo a beleza física como cuestión non desprezable, pero moi secundaria: por riba, se atopásemos unha muller linda, mellor.
Un caso curioso revelaranos as súas aptitudes de experimentador. En certa ocasión había un velorio nunha aldea próxima, e os veciños, como era costume, acompañaban á familia do falecido. Pola noite facíase máis pesado quedarse, e por iso, dos poucos que o facían, algúns consumían o tempo dando unhas cabezadiñas, e outros, para non quedarse durmidos, charlaban ou ata poñían algunha nota de humor contando un chiste ou tomándose o pelo uns a outros. Pero velaquí que, pouco despois da medianoite, chegou o noso personaxe, que sacou o seu péndulo de radiestesista e afirmou que, entre outras cousas, podía predicir a saúde da xente, e que calquera que quixese podería comprobalo ao instante. A mozas que por alí estaban ríanse, pero, por ver que pasaba, decidiron probar. Ante a primeira que se ofreceu, concentrado, sumido en cavilacións, puxo o detector en marcha e asegurou:
-Perfecta. Ti estás completamente sa.
Seguido, púxose outra, e neste caso, a sentenza foi ben distinta:
-Ai, amiga miña, aínda que non o creas, ti estás moi doente. Agora non podo dicirche que mal padeces, pero a túa saúde non é boa. Vaite ao médico e que che faga unha revisión.
Todos se escacharraban de risa; felicitaban á “sa” e compadecíanse da que, naquela pública e improvisada consulta, fora declarada doente. Aquilo máis parecía unha verbena que un luctuoso velorio.
Polo mesmo método do péndulo, era capaz de chegar á casa de alguén e detectar un gran xacemento subterráneo de petróleo, así como determinar aproximadamente os litros que produciría. E se o interlocutor amosaba a súa extrañeza alegando que se iso fose verdade, xa o terían descuberto antes outros entendidos, el respondíalle que non se fiase dos expertos, pois el mesmo descubrira varios tesouros e notificouno ás autoridades, pero ninguén lle fixo caso, e se algún día caían na conta, xa sería tarde.

11 xullo 2016

V MOSTRA CORAZÓN DA ARTESANÍA

Imos pola quinta edición da marabillosa Mostra de Artesanía da Consellería de Industria e Turismo. Leva as trazas de consolidarse nos Pendellos de Agolada. Desde logo, non parece que a Fundación Centro Galego da Artesanía e do Deseño escatime esforzos e investimento.
Tamén vén sendo habitual que despois deste evento, eu traslade aquí algunhas impresións, por se a alguén lle interesan. E sempre con ánimo construtivo.
Sendo todas as perspectivas da Mostra interesantes, a min o que me motiva (debido á miña pertenza ao Colectivo BaluArte, que traballa de maneira altruísta pola recuperación e revitalización dos Pendellos de Agolada) é máis o continente que o contido: o escenario, a arquitectura dos Pendellos, como espazo funcional para os usos actuais. E desde ese ángulo debo expresar que hai unha opinión bastante extendida da idoneidade do recinto para expoñer a artesanía e para os talleres en vivo. A polivalencia dos diferentes pendellos queda suficientemente demostrada.
Quero apuntar posibles melloras: a reconstrución do Paseo da Parranda e os seus pendellos expositores de pedra, cos seus tellados pendurados sobre esteos monolíticos. Opino que esta sería unha mellora importante, primeiro, pola recuperación histórica desta rúa (a principal vía dos Pendellos); segundo, pola cohesión e harmonización das construcións de ambas marxes; terceiro, porque a artesanía ou os produtos grastronómicos ganarían en presenza, en estética, en frescura (pola sombra dos tellados no canto da sombra das lonas dos tenderetes).
Outra mellora: Despois de preguntar e observar os diferentes pavimentos interiores das casetas-almacén escoitei, e eu mesmo opino igual, que os tempos e usos actuais demandan mellor a pedra serrada que non a terra batida.
Outra novidade introducida pola Consellería foron as papeleiras provisionais: Iso parece indicar que hai que estudar a procedencia de colocar algúns elementos deste tipo nas canellas (estudar materiais e formatos).
Outra reflexión que sempre escoito: tres días de intensa actividade preceden ao silencio dos días seguintes. Isto para expresar a reivindicación dun uso permanente, alomenos dos espazos máis funcionais.
Non me toca a min valorar a concorrencia de público nin o negocio xerado. Tampouco procede que fale de cursos e degustacións. Quizais deba incidir nas carencias da hostelería local (que un evento deste tipo necesita e pon en evidencia). Precísanse máis restaurantes, mesóns, cafeterías, pousadas, hostais... (que os cartos queden na vila e que non haxa necesidade de traer carpas e caterings foráneos).
A Mostra e o numeroso público que acode tamén, por simple contraste, nos fai reflexionar sobre o despoboamento e desertización demográfica que vai colonizando a vila e as aldeas dunha maneira inexorable. Levo anos dicindo  en diferentes foros que o estoicismo e a inacción non son a maneira de loitar contra este cancro que destrúe os pobos do interior. Hai medidas (quizais máis paliativas que curativas) que se poderían acometer con imaxinación e tesón: o asociacionismo, o cooperativismo, o emprendemento, afortalarse na unión e non destruírse nin esparexerse na maledicencia gratuíta e impune, tan propia dos falabaratos de tabernas, nin na indolencia hipócrita de quen carece de inciativas e culpa de todos os males aos políticos de turno.
 Pendello da música: Seivane, Sanín ...

 Arte e coloquios no vello muíño do Benito (na imaxe Irene Grau e Álvaro Negro)
 Excelente idea a de aproveitar a sombra dos plátanos da praza para instalar  un fermoso comedor-terraza.
 Palmira Castro que trae a papiroflexia desde Sardiñeiro.
 Talla de madeira de oliveira.

 Pendello oleiro
 Pendello zoqueiro de Elena Ferro.
 Música tradicional no cerne das canellas.
 Susana Seivane tamén gasta zocos.
 Torno oleiro.
 Pendello orfebre.

 Eduardo Meijomence non falta á cita co seu acordeón.
 Artesanía do xunco.

 Taller de ritmo e percusión.
 Taller de cestería na Capela das Virtudes.
 Pendello do traxe tradicional e dos teares.



 Tear
 A Parranda e os tenderetes alóctonos.
 Parella pétrea. Taller canteiro.
 A ventá indiscreta dun pendello.
 Pendello de elaboración do papel.

 Concerto da gaiteira Susana Seivane.

 Moitos destacaron a fermosura da Praza. Lamento que non houbese máis público, e non era pouco.
 Tenderetes de produtos gastronómicos. Moitas novidades sorprendentes.

Pendello O Paladar: degustacións de tapiñas (chámanlles cunha palabra inglesa que non quero reproducir porque o galego tamén ten palabras. Que manía esta de chamarlle ás nosas cousas en inglés!) a cargo de cociñeiros galegos. 

 Pendello con taller e curso de restauración de sillas.
A Radio Galega emitindo en directo desde  Agolada o venres. A TVG fixo o programa Aquí Galicia o sábado, tres horas de televisión en directo desde Agolada, periodistas varios, conselleiros, directores xerais, artistas, músicos, artesáns...Un luxo!
Última reflexión: Agolada e a comarca de Deza debemos estar agradecidos por que se teñan fixado en nós para celebrar aquí este evento. Se non tivésemos os Pendellos restaurados, isto non  estaba aquí.

26 xuño 2016

A MELCHORA DE MELIDE (ROSQUILLEIRA NOS PENDELLOS DE AGOLADA)

En Agolada, coma no resto dos concellos, temos moitas cousas de interese. Pero, segundo o meu parecer, ningunha supera en atractivo aos Pendellos da feira, pois é noso referente máis singular. Por iso, con relativa frecuencia traio a este caderno algunha reseña sobre este espazo arquitectónico histórico e entrañable.
Durante a Mostra de Artesanía do ano 2005, foi María José de Panduriño (Kasé), de Melide, quen me indicaba que na panadería da súa familia en Melide posuían unha foto da súa avoa Jesusa (A Melchora) vendendo melindres nos Pendellos de Agolada. Poucos meses tardei en aparecer pola panadería de Melide para "fusilar" con todos os permisos aquela imaxe enmarcada, aquel anaco de historia.
A imaxe é unha escena de feira co engadido dunha visita oficial de autoridades. Sobre o papel, escrito na marxe esquerda figura o ano 1956. Polo toldiño de lona que hai sobre o sombreiro do crego intúese que foi na feira de xullo ou na de agosto, cando era preciso tornar o sol. Ademais da señora Jesusa compoñen a escena o alcalde de entón, José Otero Fernández, portando unha copiña de vidro na man; o Gobernador Civil de Pontevedra catando unha rosquilla e, á dereita, o crego  D. Manuel Martínez (que daquela era párroco de Agolada e logo foi de Ventosa).
É a imaxe más antiga que posuímos dos Pendellos nun día de feira e con xente. Todo un documento que vén a enriquecer a memoria da feira de Agolada.

16 xuño 2016

MEMORIAS DUN VALOUTÉS (XV)

RELATO AUTOBIOGRÁFICO DE JOSÉ ANTONIO FERNÁNDEZ SUCASAS, ONDE NARRA AS VIVENCIAS DA SÚA INFANCIA E XUVENTUDE NA SÚA ALDEA NATAL: VILARIÑO (AGOLADA). 
Hai persoas cun verdadeiro e constante apego físico e mental ás terras e á labranza. Este era o caso doutro paisano que únicamente abandonaba a súa actividade para asistir a algunha feira. En comparación cos demais, levaba unha vida monótona, rutineira; o tempo transcorría para el apenas sen cambios. Non facía caso ás normas sociais; supoñemos que nin sequera pensaba por que  facía as cousas así ou os outros as facían doutra forma. Quizais lle era moito máis fácil seguir vivindo no seu mundo o mesmo ca sempre, sen especular cos fins ou os porqués.
A súa celebridade debíase esencialmente á súa forma peculiar de vestir e a súa tartamudez; ambas cousas eran motivo de moitos comentarios e chistes entre o vecindario.

Contan que cando ía á escola, ao aprender as primeiras letras, xa non amosaba moito interese. É probable que a mestra non houbese diagnosticado con exactitude as súas calidades, pero, parecéndolle que non progresaba o suficiente, sentábao nas primeiras filas, seguramente para motivalo. E el estaba sempre co libro na man e mirando de reollo, e cando vía que a mestra se achegaba, lía repetidamente: “a, a, a...”. E se a profesora lle preguntaba como dicía aquí ou alí, el contestaba sen dubidar: “a!”
En canto á vestimenta, o signo de identidade era esa mesma falta de cambio, xa que o pantalón era case tan vello como o personaxe mesmo. Algúns chamaban ao seu traxe “de luces”, e algo había de razón polo que tiña de relucente, como o dos toureiros ou porque os seus multicolores remendos constituían como un mosaico de brillos. No pantalón, en efecto, sería imposible descubrir a tea orixinaria ou determinar cantos remendos o compoñían, a antigüidade dun cosido ou outras cuestións polo estilo. Do que non cabía dúbida era de que o pantalón tiña moitos anos “de voo” -e de terra-, pois só se desposuía desta peza dúas ou tres veces ao ano, nos días que o interpretaba como de gran solemnidade. Segundo declaraba, sentíase moi a gusto co traxe. Consideraba que tiña moitas vantaxes, e así, cando alguén se chanceaba dicíndolle que estaba pasado de moda, el explicáballe que aínda que se sentase sobre unha desas grandes gavellas de toxos que rozaba todos os días, nunca as espiñas lograban perforar a tea e pinchalo, “e iso vale moito”, concluía.
Andando con lentitude, co corpo algo inclinado cara a adiante, e bambeándose cara aos lados, podiámolo ver un día calquera, e a calquera hora -xa que el non seguía o horario de traballo normal do resto dos labradores- coas vacas cara ao monte, ou co carro, ou coa fouce...; levaba polo xeral unha fiambreira coa comida, pois adoitaba permanecer no traballo ata a noite. Se alguén o saudaba ou lle preguntaba algo, tiña que esperar a que emprendese o proceso de resposta, comezaba a mover a cabeza e ía emitindo unha cadea de palabras entrecortadas, con máis rapidez ao final da frase..., e seguía o seu rumbo.
(A foto é de Ton van Vliet, 1980).