O alamBIKE DESANDA A VÍA DA PRATA

O sábado 4, sete alamBIKEIROS, invitados e conducidos por Toño Rodríguez, iniciamos desde Lalín o Camiño da Prata en dirección Ourense deica o río Barbantiño. Dozón, A Gouxa, Coiras, Oseira, Cea e A Ermida foron puntos de referencia.
Na primeira imaxe ascendemos desde Pontenoufe, baixo a bóveda dos carballos, cara a Puxallos.

N'A Gouxa celebraban a festa de Santa Isabel. Nós sumámonos aos actos coa foto e unha silenciosa bomba de palenque. Era cedo para espertar á xente.

Un descansiño en Outeiro de Coiras, despois de gozar das fermosas paisaxes desta zona de media montaña e dun descenso que require moita habilidade técnica.

O Camiño sempre ten os seus detalles curiosos. Neste lavadoiro de Outeiro colgaban tres cazos (de porcelana , de aluminio e de aceiro inoxidable) para que os peregrinos e camiñantes poidan beber). O detalle repetiríase en Carballediña.

Neste alto, despois de pasar a aldea de Vilarello, iníciase a baixada cara a Oseira. Nada fácil, é unha escaleira de pedras.

Unha ollada do mosteiro desde o ángulo oeste, vista pouco habitual. Sempre maxestoso e sempre en obras. Agora andan reparando o tellado do Claustro dos Cabaleiros.

Velaquí as caras de felicidade. Algunhas disimulaban moi ben o cansancio. A fachada do mosteiro sempre invita a inmortalizar o momento.

Cruceiro na área recreativa de Oseira.

Outra imaxe da mesma área recreativa, cos ciclistas xa en marcha. Desde aquí, ao longo duns tres quilómetros fomos a carón da antiga muralla de clausura do mosteiro. Impresiona polas dimensións e o seu estado de conservación é aceptable. Con poucos cartos poderíase recuperar para que quede memoria do poderío medieval dos mosteiros e polo sacrificio de quen a construíron co único salario da manutención.

En Cea andaban cos preparativos da Festa do Pan. Alí enredamos na Saleta, por ver madre, por ver. E na vila, foto na Praza Maior, diante do Concello e baixo a torre do reloxo. As rúas, magníficamente pavimentadas, espallaban arrrecendo a pan quente e a tradición forneira.

En chegando á Ermida o Pazo co seu escudo descomunal suscitou a nosa admiración. Aquí a pedra posúe título nobiliario aínda nas máis pequenas construcións.

Aprendín desta lareira, da pedra en forma de U, que non hai nas zonas onde eu vivín. Arrimábasellle leña ardendo e nos extremos do U poñíanse as cuncas ou pratos para manter a comida quente.

A palleira con etnografía labrega e arrieira.

As ruelas d'A Ermida, solitarias e caladas. Orfas de nenos e vacas. Ve pasar o tempo con resignación mentres a arquitectura suprema das casas agarda por esa man que a rescate da ameaza da ruína.

No fondo da aldea, onda o regueiro, o concello iniciou unha praciña. Cun pouquiño máis, verán lucir o forno comunal e haberá un estímulo máis para inivitar ao retorno aos vilegos de Ourense, Cea ou Carballiño para ocupar as aldeas que nunca se deberían ter abandonado.

Grazas a Toño, a Sabela, a Ester e a Eleuterio pola magnífica acollida e polos bos momentos que vivimos.

VICISITUDES NOS PENDELLOS NOS ANOS 70

As dúas primeiras imaxes foron feitas por Manuel Ferández Buján (Magar) no ano 1973. Os retratados eramos tres amigos adolescentes, Ramiro Varela (actual alcalde), Álvaro García e eu. Era unha mañá soleada de domingo de comezos do outono. Escollemos os Pendellos como marco para retratarnos xuntos. Ninguén nolo dixera, pero malia a inmundicia, o abandono e a ruína que xa asomaba, aquel parecíanos o recanto con máis "charme" que había n'Agolada. Ignorates estabamos de que poucos anos despois se arrombaría cunha parte importante daquel espazo entrañable. O carballo ao que estamos subidos foi tronzado e as columnas nas que nos colgamos foron levadas a saber onde.No recorte de prensa que vai a continuación (A Voz de Galicia, 12-12-79) xa se fala de responsabilidades polo acontecido en 1977. E láianse por ter perdido un anaco dun dos poucos exemplares que quedan Europa de mercado antigo.

AXIAZ (VENTOSA)

Luís Seco-Casares Lorenzo, natural de Axiaz, vive en Richmond (USA). Na semana pasada envioume un correo cunha foto do Farelo (tédela aquí nesta páxina, un pouco máis abaixo). Ofrecinlle como recompensa algunhas imaxes recentes de Axiaz. Pasei por alí o xoves á beira da noitiña. A tarde estaba gris e ameazaba chuvia. As panorámicas non eran doadas. No seu defecto déixolle estas dúas imaxes do centro da aldea, coa capeliña do Santo Anxo da Garda e a rúa que vai entre a casa de Galego e a de Pallares. Nada especial, iso sí recén saídas do forno. Con elas tamén lle enviamos un saúdo desde a terra que ocupa o seu pensamento.

AUGA DE DOZÓN

Na noite serena
de Dozón, espida,
agurgulla clara
a auga dormida
e en regos moi longos,
buscando a mariña,
vai bicando aldeas
pola amañecida.
Alí, entre carballos,
fontela divina,
do seo da Virxe
parece nacida;
e corre lixeira
como a denociña
mais logo remansa
no corgo e na pía.
Por entre as toxeiras,
alancando axiña,
xogando cos coios,
furando nas silvas,
descende á veiga
e rega as cortiñas
coa seiva que nutre
as terras de vida.
A Fonte do Rei,
así coñecida,
engorda o caudal
preñado de ninfas,
coas augas miúdas
das suaves chuviscas
e as doutros regueiros
herdeiros das xistras.
En Rebordecovo
a lúa escintila,
no cerne da fraga
a auga buliga
facendo camiño,
rebuldeira e fría,
sucando lameiros
na verde campía.
Entra en Vilanova
con xeito de amiga,
cantaruxa leda
por entre as ruínas,
lembranza de Wamba,
testemuñas vivas
da orixe lendaria:
súa terra nativa.
Nun fondal ameno
da aldea sombriza
vai preto ao mosteiro
das benedictinas,
que aquí atoparon
do ceo a cantiga
no "ora et labora"
na "Salve Regina".
E ao pasar o templo
da sagra abadía,
detense en relanzos,
suspira e medita
arredor do castro
dos celtas druídas.
Aínda n'As Nogueiras
seu halo palpita!

A choutar alegre,

escorre e rebrinca,

esvara nas lousas,

nas pedras luídas,

achégase ao muíño

e rompe en caída

con doce salseiro

e recendo a fariña.

Coa foula no lombo,

cal neve branquiña,

peregrina e bule,

rosario de pingas,

estoupa en fervenza

con forza rodicia,

deixando pegada

na rexa Galicia.

Os regatos todos

coas augas xunguidas,

en pleno balbordo

un pranto desfían;

e o río despide

Dozón con morriña,

colmado de bágoas

de soles e brisas.

Poema composto en maio de 1993, despois dunha xornada memorable vivida na parroquia de Santa María de Dozón e coa ascensión ao santuario d'A Pena de Francia.

O FARELO DESDE RICHMOND (ESTADOS UNIDOS)

Por casualidade achei o seu blog na rede e como vexo que ten un importante arquivo fotográfico, permítame a licenza de mandarlle unha foto do Farelo dende o coto de Axiaz, a aldea onde nacín, que fixen hai uns anos ( téñoa como fondo de escritorio no meu ordenador). Unha aperta, con moita saudade, dende Richmond, USA.
Luís Seco-Casares Lorenzo.
Hai escasos minutos que acabo de recibir este correo dun conveciño ao que creo que non coñezo. A Rede opera estes milagres: permite a comunicación afectuosa entre dúas persoas que non se coñecen, facilita os puntos de encontro e alimenta a nostalxia dos que viven lonxe.
Por se nos volve ler, Luís Seco-Casares, mandámoslle unha aperta e prométolle unha foto de Axiaz que farei nos vindeiros días cando retorne de Pedroso e suba con esforzo a costa do Turubelo.

INAUGURACIÓN OFICIOSA DA CAPELA DAS VIRTUDES

O pasado mes de xuño resultoume inusitadamente azaroso no persoal e no profesional. Por iso andaron as bitácoras en abandono e descoido involuntario. Esta vez non foron as vértebras delicadas as que puxeron trabas á devoción que me move no andar desta crónica aqualatense.
O mesmo azar antes expresado impediume asistir á inauguración oficiosa da Capela das Virtudes co concerto da Coral Polifónica de Agolada no primeiro día das festas patronais. Por iso teño que recorrer ás imaxes do compañeiro e amigo Ángel Utrera para facerme composición do evento.

Ver este lugar, emblemático para Agolada, sempre entrañable, recuperado para a vida e para a cultura cólmame de satisfacción. No persoal e no colectivo. Espazo rescatado agora, do que se adonaran antano as silveiras e os sabugueiros, e no que prendera a desidia e a resignación. Tantos anos de ruína non permitían dexergar un futuro esperanzador. Pero aí estaba a reivindicación cidadá, o labor desinteresado que quere poñer ilusión alí onde escasee. E así se conqueriu o resultado actual. Sirva, pois, o exemplo deste edificio como modelo do moito camiño que queda por percorrer e dos moitos froitos que Agolada pode colleitar.
O pobo é un ente abstracto que se dilúe no anonimato e na masa. Pero cadaquén é un ser dotado de idendidade e personalidade. Eu apelo a ese cadaquén. Para sumar, nunca para detraer. Que non nos suceda como ás galiñas, que desfán coas patas o que poden facer co pico, ou viceversa. Agolada necesita da axuda de todos nós, da de cadaquén, por pequena que pareza.

AGOLADA NO CATASTRO DO MARQUÉS DE LA ENSENADA

A mediados do século XVIII Agolada era unha aldeíña minúscula da parroquia de San Pedro de Ferreiroa. Quizais dúas ou tres casas á beira dunha encrucillada de importantes e transitados camiños. Unha das casas (probablemente a primeira que existiu) era a taberna. En 1569 cítase a Pousa de Agualevada. No documento manuscrito das imaxes (Catastro de de la Ensenada), respondendo á pregunta 29 (véxase un fragmento do Interrogatorio na imaxe superior) fálase da taberna "que se llama Agolada" na parroquia de San Pedro de Ferreiroa.

Este documento, que data de 1753, recolle o topónimo que reivindicamos: AGOLADA. Sen segmentacións, nin elisións,nin castelanizacións como ocurriría posteriormente.

En ocasións anteriores teño exposto aquí máis argumentos sobre o tema (o mapa de Domingo Fontán, os estudos dos reputados filólogos e estudosos da toponimia, Abelardo Moralejo Laso, Juan Corominas, Fernando Cabeza Quiles, Mariluz Méndez...) Citar e expoñer un documento con dous séculos e medio de historia quizais acredite abondo a teoría que pretendemos demostrar.

A Comisión de Toponimia de Galicia, baseándose neste e noutros documentos fixou como o único topónimo admisible AGOLADA. Non é invento de hiperenxebristas nin refundadores da lingua. Aos que cuestionan isto só lles diría que para falar, aínda que sexa nas tabernas, cómpre documentarse e argumentar con coñecemento de causa.

Quedan polo tanto definitivamente descartadas as deturpacións a que deu lugar: A Golada, La Golada, Golada.

TRANSCRICIÓN:

La parroquia de San Pedro de Ferreiroa tiene una taberna que se llama Agolada que tienen arrendado los vecinos de ella a Bernardo de Ferreiroa juntamente la casa donde se vende el vino en ciento noventa y siete Reales y veintidós maravedís vellón cada año para ayuda de pagar los tributos que llevan especificados y regulan a dicho Ferreiroa como vivero de su utilidad cada año en trescientos Reales vellón y tres ferrados de centeno que le paga y debe hacerlo el tabernero por dicha casa de taberna que componen nueve Reales que juntos hacen trescientos y nueve Reales y a Blas Méndez tabernero, también por la utilidad de vender vino le regulan cada año noventa Reales vellón y por estanquillero cincuenta.

alamBIKE NO CABO DO MUNDO

“Sempre andas co raio do macuto ás costas, non descansas, bo castigo tés, se algún traballo hai no mundo, o de viaxar é un, está escrito, por iso te trae o mundo así, de dornas para piornas, escarallado, andando dun sitio para outro, andando por aí adiante, vas para os infernos, o mellor é estar calado que despois veñen as guerras civís e matan ós que andan investigando.
O que vale é ter o pico calado. Sempre humildes, deica a fin da vida. Deica a morte non protestar. Ó boi escornón nunca lle faltou cornada. Por moito que bailen, os mandos mandan e mandarán. Se o río corre
para baixo, déixao correr.” EMILIO ARAÚXO
(recollido por Xabier Quiroga en Cinsa do vento. Libro da Ribeira Sacra).
O pasado domingo, varios cicloturistas do alamBIKE percorremos as terras de Chantada e O Saviñao deica o Cabo do Mundo, esa terra que o Miño cingue cunha rexa aperta de auga vagarosa.
Levounos alí a ilusión e coñecemento do amigo e compañeiro Xabier Quiroga.
Partimos de San Fiz (Chantada). Os últimos heroes do maquis protagonizaron o miolo da ruta.
Velaquí na foto pequena o nicho onde repousan á par un obreiro do encoro de Belesar e o guerrilleiro Xosé Castro Veiga, O Piloto, no cemiterio de San Fiz.
Nas abas do castro de San Fiz, os nosos vehículos compoñían unha estampa harmoniosa baixo a sombra dos castiñeiros.
Chegar á igrexa románica de Pesqueiras por camiños empinados era un obxectivo que implicaba empaparse da vizosidade da paisaxe e bicar o chan nun compromiso telúrico coa terra. Aquí lembreime necesariamente do amigo Manolo Regal, natural desta parroquia chantadina.

Quixemos retratarnos na Pena do Abeado, refuxio do fuxido "O Paul Newman" de Escairón. Antes de construír a presa de Belesar encontrou neste enorme penedo unha coviña protexida pola mole granítica, onde facer noite e gardarse das olladas dos gardas que o perseguían.

Preto de Santo Estevo de Ribas de Miño, unha dura subida foi compensada coa arquitectura da Abadía.

O grupo dividiuse na baixada dos Cóbados de Belesar, por mor da dificultade. Os que fomos por Mourelos recibimos a gratificación das vistas sobre o encoro de Os Peares. Pincelo, a aldea que ollamos mirándose no espello miñoto, ten un nome ben apropiado. Semella saída do pincel dun acuarelista.

O Cabo do Mundo é un mundo de contrastes. Encostas abruptas e doces cereixas. Afastamento, incomunicación e todo o agarimo da paisaxe exuberante.

A xornada tivo todos os ingredientes que se lle poden requerir a unha excursión ciclista: esforzo, suor, natureza, arte, historia, montaña, ribeira, gastronomía, río de augas gordas... cansazo e alegría.

AMOR POLA LINGUA PROPIA

Eu non creei este blog para a política senón para o orgullo que se expresa no amor á terra, á cultura e ao patrimonio de Agolada, de Galicia ...
Pero a rabia corróeme por dentro e se non a ceibo non darei arrincado este proído que me percorre desde as entrañas á epiderme. Algúns dirán que é política, pero non. É dignidade. A rabia vén provocada polos infundios e pola xenreira que amosan os actuais políticos da Xunta e xentiña como a de Galicia Bilingüe.
O meu reducido caletre non é quen de entender esta galegofobia, este desprezo superlativo polo propio. Non dou asumido a idiotización á que nos someten as linguas e os "medios" que nos alonxan do noso sentir. Endexamais comprenderei... E agora véñennos con enquisas tendenciosas que perseguen o aniquilamento e a oficialización do linchamento. Pobre país! Que fixemos para merecer isto?
Castro Caldelas honra cunha placa (na imaxe de arriba) no cemiterio do castro aos defuntos que lles deixaron a herdanza da lingua e unha cultura "propias". A min gustaríame honrar aos que nestes tempos, onde impera tanta idiocia cultural, saben enarborar con orgullo o amor pola Terra e amosan signos de resistencia fronte ás falacias con que queren ferir o noso cerne máis íntimo: o GALEGO.
Veñen tempos de resistencia e intelixencia. Resistiremos expresándonos arreo coas mellores verbas, con profusión, desde a casa e a praza, desde a rúa ata a aula, desde o mar ata a montaña, desde a aldea á cidade, en todos os foros, en calquera circunstancia, na intimidade e no público... sempre.

IV FESTA DA RANDULFA

Os amigos de Bico da Balouta mándame recado da súa IV Festa da Randulfa (Encontros de Música Tradicional) onde sempre reina a alegría e a boa música. Será o sábado 20 de xuño na área recreativa da Ponte Vilariño. Cómpre anotarse se se quere participar na merenda-cea. Para o resto, basta con estar alí.

2009. CENTENARIO DO DESAPARECIDO CONVENTO DE PRIORADA (MELIDE)

Tal día coma hoxe (6 de xuño ) colocouse a primeira pedra do Convento Pasionista de Priorada (Melide) que levaría o nome de "A Nosa Señora das Dores". Na tarde do día 5 de outubro do ano 1968 cheguei ao Convento, e corenta anos despois paréceme que foi onte cando crucei coa miña pequena maleta o patio onde tanto xogamos.
En data tan sinalada o meu recordo agarimoso e agradecido ao P. Jorge, P. Rosendo, P. Odilo, P. Rogelio, P. Jesús Lizarraga, P. Ramón María, P. Florentino, H. Antonio, H. Eugenio, H. Manuel, Sra. Mercedes ( a cociñeira), Sr. Manuel (que coidaba o Caserío), Sra. Flora e Sr. Genaro (pais de Finita e Toñito e que tiñan a tenda fronte ao Convento), e a todas aquelas persoas e compañeiros que tanto me axudaron e cos que compartín un tempo feliz.
Co desexo de que o "ANO DO CENTENARIO" nos permita vernos para celebralo.
Un aperta.
Julio López RegueiroHai dous días recibín este correo do entrañable amigo e compañeiro de estudos Xulio López Regueiro (rodeado cun círculo na foto do medio). Ten unha parte de lembranza nostálxica e unha promesa de conmemoración centenaria (neste ano 2009). O vello edificio foi demolido, pero permanece impecable nos nosos recordos, onde Xulio e eu nos coñecemos e trabamos boa amizade. Hoxe únenos aquel pasado e outras moitas afeccións e dedicacións. Sempre lle agradecerei o entusiasmo con que se fixo socio de "Amigos dos Pendellos" e a paixón que amosa por esta terra de adopción.

ÓSOS NO BOSQUE

O bosque é ese misterio que a natureza envolve na brétema das vagoadas, un xardín debuxado no capricho espontáneo das chuvias e as xeadas. A ágora na que falan de liberdade as alimañas, unha reserva minguada e anacrónica do paraíso perdido.
Quédanos do BOSQUE unha lene reminiscencia. Nese afán de chegar facilmente a calquera sitio, tecemos unha rede de camiños expeditos por onde furamos impunemente cos motores agresivos e invasores. E o bosque así, deixa de ser bosque.
A fauna e a flora do bosque precisan os seus redutos. Para habitar e para depredar. Para existir e permanecer.
Nun deses redutos que beirean o Arnego, en San Sadurniño (Vilariño), quizais se poidan sentir ecos antigos de bosque. Ou case. Alí encontrei a ovella, mellor dito, ósos de ovella mansa, bocado gorentoso de lobo ameazado polas civilizacións e as xenreiras. Lei natural, depredación inevitable, fera estigmatizada.
Non me asustan a presenza do lobo, nin os seus ouveos. Asústame pensar no día en que xa non os haxa. Asústame saber que "homo, homini lupus", non este outro lobo que atrapa unha ovella esporadicamente. (Ben se intúe que eu non era o dono da ovella).
O lobo! Os ollos, o lombo do lobo!
Baixa o lobo polo ollo do bosco
movendo nas flairas dos teixos
ruxindo na folla dos careiros
en busca da vagoada máis soa e máis medosa...
UXÍO NOVONEYRA