A FEIRA DE MONTERROSO EN 1959

A Galicia central tivo importantísmas feiras. Constituíron a mellor manifestación da vida social e comercial do campesiñado. Monterroso, Agolada, Melide, Lalín, Arzúa, Chantada, Lousadela, Grolos, Guimarei, A Gouxa, Río (Rodeiro), Taboada, Palas de Rei, Antas de Ulla, O Páramo, Portomarín, Sarria, A Pobra de San Xiao, Castroverde, Parga, Rábade, Friol, As Cruces de Sobrado, A Illana (Curtis), Silleda, Aciveiro, Cuspedriños... son algúns exemplos do antedito. Na actualidade estas feiras decaeron ao compás do deterioro da vida no campo. Esta Galicia rural que non é capaz de deter o despoboamento sangrante, esta vida moderna que alonxou a tanta xente do duro e mal pagado traballo de labrego, contempla resignada o devalo das feiras sen que autoridades e comerciantes lle acaben de ver algunha solución. Máis adiante habemos de lamentar. Pero os tempos non están para laiar, queren acción, solucións, demandan imaxinación en unidade, o empuxe das exsangües forzas que aínda latexan.
As feiras de antano, coma esta de 1959 en Monterroso, eran ricas naquela vida pobre e elemental. Eran ricas no plano social, enchían camiños e vilas de vida pulando en cada recanto, un universo de personaxes, de anécdotas e historias, unha cosmovisión en diminutivo. Quen non teña vivido algunha daquelas feiras nunca entenderá a dimensión que a vida rural representou no pasado desta nosa Terra. Carecerá de elementos suficientes para entender ese noso pasado recente.
 Monterroso vén de celebrar hai dous anos con orgullo e repercusión mediática o quinto centenario documentado da súa relevante feira. Non sei se contaron con estas imaxes, de seguro que si (extraídas dun documental do NODO e aloxadas na web de RTVE). Ver este documental trasládanos nunha viaxe no tempo a unha Galicia que custodiaba o máis auténtico do que fomos.
Agora que Agolada observa como a súa feira de gando esmorece (sendo como foi a reserva de carne de calidade para abasto de carnicerías de media Galicia e Asturias), cómpre sacar ideas e forzas para conservar a esencia deste pasado feiral rico e ancestral á par que a restauración de Os Pendellos. Para min son facetas indisolubles, anverso e reverso da mesma moeda.

FELIZ NADAL 2012

A CULTURA CASTREXA EN AGOLADA

O concello de Agolada é un territorio que alberga un amplo catálogo de patrimonio arqueolóxico. Nestas presentacións fixámonos nos recintos castrexos dos que sabemos e mesmo dos que intuímos que existiron e xa despareceron por diferentes causas. Sen ser eu ningún especialista na materia, o meu labor centrouse na mera tarefa de catalogación e estudo de campo. E agora, desde esta tribuna blogueira, proceder á difusión do seu coñecemento e valoración. Máis que ensinar, este traballo permitiume a min aprender, entender mellor un territorio e a orixe das actuais aldeas, advertir o enorme valor histórico que se esconde tras os topónimos e microtopónimos, saber que as desfeitas ocorridas neste patrimonio sempre se deberon á incultura ou á avaricia de quen procurou tesouros ignotos nestes recintos. A riqueza evidenciada neste simple mostrario fotográfico é ínfima se se compara coa realidade física dos recintos castrexos. Marcelín, A Gurobela, Galegos, Carmoega, Val (As Trabancas)... son uns recintos castrexos merecentes de mellor trato e destino.

PONTELLA DE RIAZÓN NO CAMIÑO DE VENTOSA A SAN MIGUEL

Sobre o rego da Xara, zugando linfas que descenden frescas do Farelo, apouséntase rexa e resistente unha humilde pontella que dá paso aos camiñantes despistados que se perden por este camiño antigo que na actualidade só frecuentan cazadores e algúns labregos que aínda resisten na teima do pastoreo tradicional.
A pontella pétrea, sólida, vexetada de liques e brións, asentada sobre tres peares de cachotes  e bordeada por un peitoril de exigua altura vadea o regueiro e comunica as aldeas de Laxe (Ventosa) e San Miguel (Gurgueiro). Pontella e camiño convertéronse en reliquias dese pasado recente que imos abandonando desque aprendemos a movernos en vehículos automóbiles por estradas de comodidade e asfalto. Hai xa algúns anos que andei por alí e tomei estas imaxes e agora a lembranza sábeme a paisaxe vigorosa, a beleza vexetal coutada entre valados, a  historias de camiñantes ousados, a reminiscencias das aldeas que coñecín de neno.

PAZOS E CASAS FIDALGAS DE AGOLADA

OS PENDELLOS: CORAZÓN DA ARTESANÍA

 Hoxe, a tarde reservounos unha agradable visita ao antigo mercado da feira de Agolada. Os Pendellos, vestidos de gala, esplendorosos en continente e contido, conxugando con sabedoría a arquitectura popular e a artesanía paciente e excelente de múltiples e diversos artesáns galegos; acollían unha digna concorrencia de público.
Canto gozo ao ver esta arquitectura viva, aínda que sexa ocasionalmente, facendo marabilla nas miradas dos incrédulos!
Canta regalía ao escoitar como algúns enaltecían a feitura e consistencia das trabes (elocuente sinécdoque)!
Canta ledicia poder comprobar como as administracións van descubrindo a excelencia deste espazo da mellor etnografía! A ver se finalmente se animan a botar a andar en serio o recinto dun xeito permanente.
Canta satisfacción poder asistir á amenísima charla do deseñador vasco afincado en Barcelona , Martín Azúa! Que luxo para Agolada!
Canta alegría ao ver entrar ao autor de Memorias dun neno labrego na humilde capela das Virtudes!
O dito, unha agradable visita.

P.S.
Os Pendellos que enamoran
El corazón del folclore late en Agolada
Web oficial
Un taller de luxo con Martín Azúa
Un paseo, una foto
Leilía pecha o Encontro da Artesanía
Os Pendellos lateron ao calor da artesanía
Clamoroso éxito

PENSAMENTOS

A estas flores tan fermosas e coridas chámanlles pensamentos (Viola tricolor). Atopei con elas nese deambular constante  pola nosa terra e pasmei ante a súa evidente beleza. E inmediatamente, nunha sinxela asociación de ideas e de contrastes, matinei noutros pensamentos, que me levaron aos problemas que máis nos acucian no próximo e no distante.

Os pensamentos viñan cargados de preguntas ao chou e  quedaban no aire sen respostas apuradas:

Como frear o despoboamento que asola o rural?

Por que neste noso país non hai máis emprendedores?

É tan utópico o cooperativismo para botar a andar un proxecto?

Son os políticos tan nefastos como os percibimos?

A corrupción é xa  un mal endémico contra o que nada podemos?

Serán prescindibles as bibliotecas?

Como é posible que Agolada encabece a lista dos concellos onde máis lumes houbo no 2011 e a do municipio con maior perda de poboación en termos porcentuais de toda Galicia?

Conseguiremos superar as dificultades só coa maledicencia e os rancores moitas veces asentados na soberbia, na prepotencia, na envexa, no individualismo?

A onde conduce a desunión?

Bares, 32 - Bibliotecas, 0. Gañaremos así as Euro"copas"?

Hai dúas maneiras de abordar as feridas: tratar de curalas ou furgar nelas e que sigan deitando sangue. Desde logo, non me gusta furgar nas feridas. Gustaríame aportar solucións poñendo unha miga de optimismo. A inacción só conduce ao abismo. A unión creo que pode actuar como o mellor remedio. Xuntarse, sentarse, pensar, razoar, deliberar, buscar solucións. Nós. Para nós. Sen esperar aos de fóra. Os nosos problemas tócanos a nós resolvelos.

Dei volta para a casa e continuaban os pensamentos...

OS CRUCEIROS DE AGOLADA

Está fóra de toda dúbida que os cruceiros constitúen un inxente tesouro da arquitectura popular, que cómpre salientar e que merece todas as atencións e coidados. Neste catálogo exhaustivo que compilei en varios anos, percorrendo camiños e pescudando no territorio, souben da desaparición de sete cruceiros, de destrozos noutros que aínda seguen en pé (o do colexio de Agolada, o de Secundino en Agolada,o da Costa-Ferreiroa,un de Bidueiros, o de A Lagoa...), de mutilacións (campo de A Saleta de As Trabancas), de substitucións por outro de recente factura(caso do de Eidián e o da capela do San Ramón de Artoño). Tractores e xugadas de vacas contribuíron á desfeita de algúns que cadraron en pasos angostos (O Sexo, O Sobrado de Brántega, A Igrexa de Órrea), outros sucumbiron ao paso de novas pistas e estradas (na entrada da Feiranova, no cruce dos camiños do Sisto en Órrea)...Un grupo numeroso sufriron un traslado que os desarraigou do seu lugar de orixe (o da igrexa de Santa Comba, o da igrexa e o do cemiterio de Friufe, o do cemiterio de Brocos, os do campo de A Saleta en As Trabancas...).
Para a catalogación destes cruceiros encontrei unha non resolta dificultade: cando unha cruz acada a categoría de cruceiro?
Este traballo queda como constancia dunha catalogación que co paso dos anos determinará o grao de atención que nos merecen estas manifestacións tan sobranceiras da arquitectura popular.
Outra idea que me inspirou o coñecemento de todos os cruceiros de Agolada é a da súa factura. Os cruceiros de Agolada son sinxelos, sen excesos ornamentais e moi poucos con iconografía. Unha evidencia dunha economía nada propensa a excesos. Por iconografía e factura sobresaen o do tío Estevo en Cristín, o procesional da igrexa de Brántega, o procesional da igrexa de Vilariño e o procesional da igrexa de Santa Comba.
Outro apunte necesario neste exposición é citar que catro dos cruceiros aquí catalogados foron erixidos nos últimos vinte anos (Eidián, chalet de Lamas, o do Aceiteiro de Laxe-Ventosa, un dos que está no adro da igrexa de Agolada). Unha última reflexión suxírema o mapa da distribución parroquial dos cruceiros. Cinco parroquias de chan granítico (Ventosa, As Trabancas, Borraxeiros, Ferreiroa e Merlín) albergan 43 dos 79 cruceiros catalogados. Os seis cruceiros de Órrea quizais se poidan xustificar facilmente por ser terra de raigame monástica.

ABELARDO DE BERREDO NAS HEMEROTECAS

Sen dúbida, foi un personaxe singular na Galicia central da segunda metade do século XX. Nesta páxina volvo lembralo con agarimo e traio este recorte de prensa de 1978 onde podemos reler a entrevista que daquelas lle fixeran desde A Voz de Galicia (o recorte  facilitoumo Rubén Rodríguez de Lalín).

A TVG GRAVA EN AGOLADA O PROGRAMA "ALALÁ" CON BICO DA BALOUTA

O pasado sábado a TVG emitiu o programa "Alalá" gravado en Agolada en xullo de 2011 para cumprimentar ao grupo aqualatense BICO DA BALOUTA. Traxectoria e ideais do grupo e o denominador común de todos os seus compoñentes: amor e dedicación por estas terras. Un innegable sentimento telúrico, o carácter que imprime a pedra convertida en pendello humilde e transcendente, un grupo humano que camiña unido para aledar coa festa da súa música. Cantos de taberna, voces que acugulan gorxas de ledicia na vila e nas aldeas...

Se mo permitides quixera citar aos irmáns Blanco Iglesias, que me lembraron ao grupo Mocedades, nunha particular versión local. E que me gustaron as palabras de Raúl Galego e que lles estou agradecido aos gaiteiros de Bico da Balouta pola sempre desinterada colaboración, polo común sentimento de amor e reivindicación de Agolada e por terme invitado a participar neste programa.

RETRATOS DE JESÚS FAÍLDE

O PATRIMONIO NATURAL DE AGOLADA