AGOLADA NO PUNTO DE MIRA DA AVOGACÍA

O vindeiro sábado 19 de xullo unha cincuentena de letrados adscritos maiormente ao Colexio de Pontevedra pasarán o día no noso concello e visitarán os principais lugares de interese natural, histórico e artístico. Esta será a edición número 50 das saídas ao medio natural que organiza o Colexio de Avogados de Pontevedra. As indicacións de Xulio López Regueiro a Domingo Estarque (con raíces maternas agoladenses), ambos avogados, e a difusión do patrimonio agoladense neste blog fixeron posible esta iniciativa. Durante a xornada acompañarémolos Xosé Vázquez Pintor (lerá algúns dos seus poemas) e máis eu, que obraremos de guías a título persoal e como representantes da Asociación Amigos dos Pendellos.

A MAXIA NOS PENDELLOS

Sei de moita xente que experimenta a maxia da historia e do pasado entre as pedras dos Pendellos. Pero ningunha vez foi con tanta razón coma o domingo 13 de xullo. Unha Fada Branca con gafas negras, chegada desde San Fernando (Cádiz) trouxo consigo o encanto persoal e a maxia que destila a cotío en O Berce das Fadas.
Foi unha tarde epílogo á Xuntaza de blogueiros do pasado 31 de maio. Na foto aparecemos cinco blogueiros e unha que logo o vai ser. Un pouco máis tarde uniríanse D'Agolada e Ao Pé do Farelo.
Foi unha enorme satisfacción coñecerte, Araceli.

CASA DA PENA (I)

A parroquia de Carmoega aséntase nun fermoso e recollido val que se estende a ambos lados do Arnego. A terra é arxilosa e farturenta de seu. Pródiga en froitos e colleitas. A vexetación, feraz, destaca pola presenza das sobreiras que lle imprimen carácter. A fauna silvestre, máis numerosa antano, aínda conta co falcón peregrino e coa garza real coma símbolos. Os voitres outearon o val durante séculos desde a Pena Grande e déronlle nome á Vultureira, en cuxos riscos aniñaban.

Presidindo o val desde a cima, a Casa da Pena, con pasado fidalgo e muros brasonados, láiase do abandono e agarda pola man que a rescate e lle devolva o pretérito esplendor.

Segundo se baixa desde Brántega a Carmoega, o Pazo da Pena é a primeira casa que se atopa á dereita. Un portalón con arco de medio punto, no que as doelas centrais aparecen planas, dá acceso ás construcións do pazo. A portada coróase cunha cornixa de perfil compostos e tres ameas. Á beira do portalón, un ciprés centenario marca na paisaxe a fidalguía da casa.

As diversas dependencias organízanse arredor dun curral-patio onde aflora intermitentemente no chan a rocha esquistosa, a cal lle dá nome á Casa.

Ao fondo está o edificio principal, de dous andares, con corredor orientado ao leste. A solaina foi cegada na fachada sur.

A casa-cociña (foto de abaixo), os fornos , o lagar, as casas dos caseiros, un alpendre desde o que se accede á eira compoñen o total dos edificios.

O edificio data dos últimos anos do século XV e vese que experimentou algúns engadidos e reformas posteriores.

Os veciños do couto de Carmoega dependeron desta casa ata ben entrado o século XIX.

Na actualidade a casa está abandonada desde que morreu Ovidio Barral Sobrado, o seu último morador e pai do meu amigo Marcial Barral Vázquez.

O lagar, no extremo norte, mira cara o xardín en abandono. Unha muralla perimetral, danada nalgún punto, circunda casa e finca anexa.

DOLMEN BIC

Hai dous días a prensa dábanos feliz noticia da resolución da Consellería de Cultura pola que pretende declarar Ben de Interese Cultural (BIC) corenta e oito xacementos arqueolóxicos repartidos por toda a xeografía galega, maiormente na zona do futuro Parque do Megalitismo na Costa da Morte. Digo feliz desde a perspectiva global e tamén desde a particular polo que atinxe a Agolada. Nos corenta e oito xacementos inclúese o Dolmen dos Muíños, sito en Bidueiros (Ferreiroa), mámoa que desde a Asociación Amigos dos Pendellos convertemos en obxectivo de valorización e difusión desde o momento en que tivemos noticia da súa existencia. Hai catro anos que emprendemos as accións encamiñadas a este fin. Delas queda constancia en varias entradas anteriormente publicadas neste blog:

Dolmen dos Muíños

Arqueólogos no dolmen dos Muíños

O dolmen dos Muíños

Breve historia dunha mámoa

Pinturas rupestres
A noticia do plan que pretende levar a cabo a Consellería aparecía na prensa dixital, nos seguintes termos:

Vieiros

La Voz de Galicia

Faro de Vigo

Os xacementos arqueolóxicos e a propia Arqueoloxía aínda carecen do recoñecemento da meirande parte do público. A concienciación vai medrando paulatinamente nos últimos anos. É sintomático que ata o momento presente só houbese catro xacementos megalíticos con protección BIC e agora dun só golpe se declaren corenta e oito dunha soa vez. Demostra igualmente a sensibilidade e mimo con que a actual Administración contempla o inxente Patrimonio, desde a realidade obxectiva de que é imposible actuar en todos eles con labores de excavación ou musealización. De aí a selección dos xacementos que gozan dunhas características que os destacan sobre os demais.
Agolada é un concello especialmente rico en patrimonio arqueolóxico: castros, petroglifos, mámoas, restos da civilización romana, etc. abundan con desigual proporción por todo o territorio municipal ata acadar os trescentos xacementos, todos eles merecentes de atención, difusión e coidados.

PASEO DA PARRANDA NUN DÍA DE FEIRA

Hai poucos días, Eva Buján Sarandeses facilitoume bastantes fotos do álbum familiar. Alí estaban estas tres fotos de indubidable valor etnográfico e social. Son dignas de figurar no futuro Museo das Feiras, que se consituirá no edificio que está á esquerda na foto superior, cando estean executadas as agardadas obras de restauración.
Posuimos bastantes fotos do Paseo da Parranda, de cando se mantiña íntegro, pero só unha na que se vexa a feira entre os Pendellos. Velaí pois o valor destas tres que veñen a incrementar o patrimonio gráfico co que pretendemos a recuperación da memoria da feira.

Foron feitas en 1970. E nelas podemos ver a varios mozos de Agolada, que paseban festivos por entre os feirantes. Nilo e Pepe Luís do Carril, Toño do Buxán, Benitín, Eugenio do Claudino e Manoliño do Carromao, prematuramente desaparecido pouco tempo despois desta foto.

EGUA BRANCA

En terras aqualatenses non é frecuente encontrar gando equino. Non abunda como antano cando era un dos medios de transporte máis utilizados. Onte en Aián (As Trabancas) sorprendín a esta besta branca e coqueta mentres pastaba. Ao descubrirme iniciou un movemento en cinco tempos que se corresponden coas cinco fotos que ilustran esta entrada.
1. Descubrimento e pose elegante.

2. Aproximación e recoñecemento.

3.- Volta ao seu e contraluz.

4.- Indiferencia.

5. Despedida.

LABREGOS E GALLETAS

O mes de xullo é mes de seitura. Os labregos afánanse colectivamente para almacenar a herba seca namentres o centeo e o trigo douran nas leiras que miran ao mediodía. Equipados con cadansúa galleta (forquilla lle din noutras zonas). Acabado o traballo, apareceu Ton von Vliet, naquel verán de 1978 en Santa Mariña (Antas de Ulla). Foi ocasión propicia para a fachenda polo labor rematado e pousar o chapeu no cabo do mango da galleta. Naquel ano, no agro ullán e agoladense bulían centos de labregos. A actualidade é só a constancia do dramático abandono, da soedade que galopa ameazando aldeas e campos. As imaxes de Ton von Vliet servirannos para alimentar a nostalxia dos tempos idos.
P.D. Acabo de recibir un correo do compañeiro e amigo Xosé Manuel García aportándome novos datos sobre a fotografía e si lle quero confirmar que Ton von Vliet andou por terras de Antas de Ulla, Rodeiro e Lalín ademais de Agolada.
Ola Manolo! Logo de estar ausente por uns días, desconectado totalmente mesmo da internet, volvemos a retomar o día a día (iso si, sen traballo). Leo de novo con agrado as túas palabras e observo detidamente as fotos que colgas. E vexo, primeiro con certa sorpresa e logo xa coa certeza que me permite a memoria da miña infancia en Sta. Mariña que a entrada e foto que titulas LABREGOS E GALLETAS non se corresponde con paisanos de Vilariño senón cos meus veciños de Sta. Mariña. Quixen confirmalo con miña nai e algún máis, e así foi. O señor que aparece en primeiro plano é Pepe de Celia; ao fondo, xa desenfocados o Seixas e a súa muller María do Campo. Sen dúbidas. Pepe e María xa non están con nós, pero Seixas aínda loce os seus noventa e poucos. Pepe de Celia, home afable e alegre, tiña unha das tres cantinas-tendas que había en Santa Mariña; era costume seu, cando atopaba alguén con quen botar unha parrafada, sacar o sombreiro e colgalo da vara que levaba (ou do apeiro, como na foto) e logo pasar a man polo cabelo. E algo así debeu facer diante do fotógrafo. Todo isto contoumo miña nai, aínda que eu xa desde o primeiro momento identifiquei claramente aos tres. Lembro as súa caras nitidamente; parte da miña nenez paseina en Santa Mariña e quedáronme gravadas moitas caras e vivencias desta singular aldea. Así que paréceme que Ton von Vliet tamén andou por aquí; é posible que teñas, logo, algunha instantánea máis da miña terra. Xa falaremos. Saúdos e goza cos teus das vacacións. E que Lourenzo se quede uns días por aquí.

O MATADOIRO

Este edificio foi concebido a principios dos anos 60 para servir como matadoiro e como centro de inseminación artificial para o gando vacún. Ao longo dos anos tivo desigual funcionamento e rematou por dedicarse simplemente a almacén municipal.
Nas fotos vemos o edificio na época da súa inauguración, aínda había algunha obra de axardinamento no exterior. As obras foran contratadas por Xosé Buján Varela, de cuxo arquivo fotográfico conseguín estas imaxes pola xentileza da súa filla Eva.
Hai xa bastantes anos que se derrubou por completo o edificio (na actualidade hai unha praciña no seu lugar) e a posibilidade de rescatar estas fotografías permítenos reconstruír con fidelidade a memoria duns anos que non voltarán.

HORIZONTES NEVADOS

A serra do Faro forma parte da dorsal galega. É límite natural entre as provincias de Lugo e Pontevedra. No seu cumio érguese unha ermida de culto mariano, onde se celebra unha sonada romaría cantada xa na Idade Media por Xoán de Requeixo.
Hai dous anos e medio, nunha tarde agradable e fresca de decembro, percorrín o espiñazo da cordal, gozando dos nevados horizontes dos teitos montañosos de Galicia: os Ancares, co seu perfil dentado (na foto superior), O Caurel co Pía Páxaro e o Formigueiros (na foto do medio).

Na foto inferior aparecen moi ao lonxe Pena Trevinca e Manzaneda.
O Faro, igualmente o Farelo, é o mellor mirador da Galicia do Medio, o observatorio natural onde se percibe con nitidez a grandeza da Terra que habitamos, un gran castro defendido por murallas de brancas ameas.

OVELLA NA SOMBRA

O sábado, 21 de xuño, inaugurábase o verán cun mencer de lirios e grilos cantareiros. A mornura da mañá era unha tentación irrenunciable que me levou por paraísos mancados e esquecidos.
Alí, á sombra estaba a ovella da foto. Crin que era carneiro e pensei en retratalo para mandarllo a Vanessa de Santiso para a festa do San Paio, outro máis por se acaso non abondasen os 43 quilos. (Unha festa sen carneiro é coma un xardín sen flores) E velaquí: non había festa, mais había case xardín, flores e ...ovella.. Pero era ovella mansa, calada e mirona. Deixou de pacer e non facía outra cousa que mirar para o fotógrafo. Logo, o pensamento virou cara outro lado, e matinei se estaría na sombra por levar consigo tan pesado abrigo de la. E a lóxica proseguiu coa lembranza do vello dito de quen se engalanaba con varias prendas nos días de calor: "O que torna o frío, tamén torna a calor". Non sei qué pensaría ovella, pero buscou a sombra.

VENTOS DE RESTAURACIÓN (I)

Desde hai algún tempo observo que en Agolada vai medrando a sensibilidade e o bo gusto á hora de restaurar e recuperar as vellas construcións, expoñentes dunha arquitectura sinxela, que garda todo o encanto e solemnidade da pedra antiga, toscamente labrada e disposta coa graza da tradición rural.

Cabanelas, na propia praza do Concello de Agolada, reconverteu unha construción humilde e insulsa no mellor e máis imaxinativo apartamento de toda a vila. Tres dependencias, perfectamente aproveitadas e deseñadas con exquisitez, nun espazo reducido, e unha fachada que harmoniza co entorno, en perfecta simbiose coa tradición e co recinto dos Pendellos, que se encontra a escasos metros. Tradición e modernidade conxugadas con habilidade e intelixencia.

E. Ouro no final do Paseo da Parranda levou a cabo a restauración integral desta casa que herdou de seus pais. Foi taberna de feira durante moitos anos e diante dela véndense os repolos desde hai décadas. A pedra inmaculada, sabiamente recintada, recibe o perfecto complemento dunha carpintería de PVC e uns enreixados de forxa nos balcóns certamente orixinais.

Outras casas, construídas nos anos 40 e 50 vanse remodelando con sensibilidades e gustos variados, sempre bastante respectuosos. Crece o orgullo por amosar a pedra espida, sen recebos nin cales que a enmascaren.

Cómpre aleccionar e aprender do ben feito para repetírmonos nos acertos.

P.S. Nesta entrada había un hórreo restaurado. Retireino por non disgustar a ninguén. Porque nunca foi nin será o meu obxectivo. Éche ben certo que moitas veces as boas intencións non cadran coas susceptibilidades tan diferentes.

SOBREIRAS E MONOLITOS

A actualidade teimuda é unha sucesión de felices encrucilladas. O sábado 31 reuniámonos os blogueiros nos Pendellos de Agolada. Na tardiña daquel día percorremos o Sobreiral onde Xosé Vázquez Pintor nos agasallou coa lectura do poema que agora campa gravado na pedra monolítica das homenaxes, alí en Melide, onde o cruceiro máis antigo de Galicia, onde o románico da capela de San Roque, onde peregrinos tripan beirarrúas de mil andares.

Carmoega-Agolada-Melide. Tres referencias necesarias. Para el, para min. A Terra, o poeta e a poesía que a todo lle dá sentido.