09 decembro 2016

A PONTEVELLA (CARMOEGA)

Con reiterada frecuencia comprobo como a toponimia e a microtoponimia aportan datos de interese para reconstruír o pasado e tecer a historia que o tempo se encargou de borrar. Na parroquia agoladesa de Carmoega temos un microtopónimo co que designamos unha fincas de monte, situadas a carón do río Arnego. Chamámoslle a Pontevella. Mais poucos son os que lembran a ponte neste lugar. Si que escoitamos falar dela e mesmo nos sinalan o lugar no que se encontraba. Nunha observación atenta a carón do río mesmo se poden intuír vagamente algúns amoreamentos de pedra dos antigos peares. Hoxe, felizmente, as imaxes tomadas polo exército americano no 1956 permítennos recuperar o aspecto do que nunca puidemos ver ata o de agora.
Pontevella (Ponte Vella). Se se lle chamou Vella era porque había outra máis recente. Non sei desde cando se denomina así o lugar. Carmoega tivo outras dúas pontes antes da data de 1956: a medieval do ano 817 e a construída no 1931 cando era alcalde do concello de Agolada, Primo Castro. Se se compara coa de 1931 (esta sería a Ponte Nova) ten sentido chamarlle á outra a Pontevella. Mais se se compara coa preexistente a 1931 (entendo que tería que ser a medieval) é difícil supoñer que fose anterior a esta. Queda aí a dúbida, xa que non teño elementos para poder resolvela. O que si acado a comprender é para qué se construíu: comunicaba directamente Santandré con Castro, A Igrexa, As Torres, O Casal e o Fondo de Brántega (aldeas da parroquia de Brántega). Só así tería sentido. E loxicamente tamén permitiría acceder a fincas da outra banda do río e o máis importante, acurtaba a distancia á igrexa parroquial, á escola, etc. en algo máis de 600 metros se se compara coa distancia que hai que percorrer pasando pola ponte de 1931.
A ponte cos seus peares de pedra e plataforma de trabes de madeira desapareceu, seica por mor dunha enchente e quizais porque a plataforma non acadaba unha importante altura sobre o río. Dela xa só nos quedan a memoria, o microtopónimo da zona e estas fotos americanas.
(A liña de asteriscos azuis da foto superior está indicando o camiño que ía desde Santandré a Brántega)


05 decembro 2016

PENDELLOS DE CARRAPICHANA




Hai veces en que non nos paramos a pensar porque o asunto carece de trascendencia. Matinar en pendellos de feira creo que é un deses asuntos que a poucas persoas lles pode suscitar un pensamento. E con iso tamén é lóxico inferir que moi poucos terán reparado na xeografía dos pendellos, é dicir, qué áreas xeográficas da península albergan estas populares e humildes construcións que naceron por e para o mercadeo.
Portugal ten pendellos, por exemplo estes de Carrapichana. Carrapichana é unha pequena freguesía (269 habitantes) do concelho de Celorico da Beira no distrito de Guarda. Pendellos expositores e bancadas. Construcións moi semellantes na morfoloxía aos que coñecemos aquí en Galicia. Quizais varíen algúns materiais e cores. O resto é un espazo aberto pavimentado co característico lastro tan propio de Portugal.



30 novembro 2016

A RIBADULLA ASOLAGADA

 A Coruña e Pontevedra. Santiso e Agolada. Ribadulla e Agra. Son terras que rega o Ulla e que se miran fite a fite desde que a oroxénese as enxendrou. A raza humana, esa especie tan inqueda que todo o muda e transforma, quixo lavarlle a faciana a estas terras de interior bañadas polo Ulla. Naquelas ribeiras pastoreaban, moían, pescaban, vivían. Pero nesa procura insaciable de enerxía eléctrica, xurdiu a principios dos anos 60 do pasado século a idea de construír o encoro de Portodemouros. E así as terras ribeireñas do Ulla de Vila de Cruces, Arzúa, Santiso e Agolada sufriron o asolagamento dunha parte dos seus vales. Medrou a auga e apareceu un mar interior. Brocos e Ribadulla viron as súas aldeas mutiladas e inundadas. Todo cambiou. As aldeas sufriron a extirpación brutal das vivendas, as igrexas, os cemiterios, os eidos. E a auga engordou para crear incomunicación. O tempo cura todo, pero naqueles primeiros anos abundaron os sentimentos afogados.
A través destas imaxes, conseguidas no CDIX, quero recuperar a fisionomía do que perdemos. Na foto de 1956, do voo americano, aínda vemos a Ribadulla vella, a ponte, os muíños do Beseña, os muíños de Emilio Fociños (Emilio de Agra), a presa do muíño e a tosta Ulla arriba, o val, a igrexa, o cemiterio de Ribadulla...


A última tarde do ano 2007, cando Portodemouros estiñaba, andei na procura destas imaxes que nos reconciliasen co pasado. Para recuperar a memoria do que foi e alongala cara a posteridade.

Rodeando a igrexa de Ribadulla estaba o cemiterio. Os defuntos ou as súas cinzas foron trasladados ao cemiterio novo, pero quedou un nicho feito de formigón. Aí está, aínda podrecendo baixo a auga. Da igrexa, só una leve sombra de cascallos. 


Eis a terra regañada, erma, sedenta.
Só os que naceron nestas aldeas saben ben o que é a nostalxia.

21 outubro 2016

VINTE ANOS DUNHA MANIFESTACIÓN EN AGOLADA

En marzo de 1996  o panorama educativo vivía horas de incertidume. A EXB daba paso a Primaria e Secundaria e iso implicaba unha reorganización dos centros educativos. As vilas que tiñan certa entidade reclamaban que ademais de Infantil e Primaria tamén se impartise a Secundaria para non obrigar ao alumnado a longos desprazamentos cara outras vilas máis distantes.
Agolada manifestouse (un feito moi infrecuente) para demandar a ESO, que de inicio non lle fora concedida. Rodeiro, vila veciña, tiña unha poboación semellante e acadara un Centro Público Integrado. Iso considerouse un agravio comparativo. Despois da manifestación e coas xestións políticas que de seguro que se fixeron, Agolada conseguía que o Primeiro Ciclo de Secundaria permanecese no Colexio da vila, de maneira provisional.
Agora, analizado na distancia dos 20 anos transcorridos, só se me ocorre pensar que os froitos colleitados quizais non fosen proporcionados ao esforzo realizado, pois xa hai preto de dez anos que o Primeiro Ciclo da ESO se imparte en Lalín para os alumnos de Agolada. E o devalo escolar non só afecta á Secundaria senón que tamén merma notoriamente o alumnado de Primaria.
Pero, a principal reflexión que me inspiran as imaxes da hemeroteca é un lamento pola constatación do declive demográfico aqualatense. Na actualidade é difícil chegar a congregar tanta xente como a que se observa nas imaxes. E sempre me xurden  preguntas: por que nos extinguimos? Que estamos a facer indebidamente para non dar atallado a sangría poboacional actual? Por que non nacen máis nenos? Que podemos facer os cidadáns? Que deben facer os políticos (locais e autonómicos)?
A visión destas imaxes só me inspira nostalxia,  impotencia e pena. Dóeme ver como a vila que acolleu a miña nenez languidece e esmorece, dóeme o estoicismo e a inacción dos que deberían ser os líderes que reconducisen a situación. E dóeme que por moito que eu escriba e por máis literatura que lle poña, consiga sequera axudar unha miguiña a evitar este suicidio colectivo.

16 outubro 2016

A RESTAURACIÓN DOS PENDELLOS EN IMAXES (2004-2016)

 Todo proceso restaurador é complexo. Os Pendellos de Agolada forman un barrio que alberga as orixinais construcións da feira, necesitadas dunha total recuperación. A súa restauración está resultando unha tarefa ímproba non exenta de controversias. Todos os cidadáns levamos dentro un "arquitecto en potencia" e cadaquén ten a súa idea particular de como acometer as obras de restauración. Iso en si mesmo xa é unha grande conquista: antano había un importante sector da poboación partidario de arrasar todas as construcións e abrir rúas con solares. Afortunadamente iso conseguiuse frear. E como non existe ningunha restauración a gusto de todos, pois a Deputación de Pontevedra e a Consellería de Cultura (xusto a quen lles corresponde) adoptaron as decisións pertinentes: encargo a un equipo de arquitectos para a redacción do proxecto baixo a tutela e filtro do Instituto de Conservación e Restauración de Bens de Interese Cultural. E o resultado é o que ofrezo hoxe nalgunhas das moitas imaxes que iremos constrastando en sucesivas entradas.
Era mediados de 2004 cando un grupo de animosos aqualatenses nos organizamos para crear a Asociación Amigos dos Pendellos co elevado obxectivo de procurar mellor destino a este singular esapazo arquitectónico de feira. Nos primeiros de xuño daquel mesmo 2004, coa inestimable axuda da miña cámara Olympus 765-UZ, tomaba 147 imaxes  que quería que servisen de acta notarial do statu quo dos Pendellos. Hoxe, despois de varias fases no proceso de restauración, ofrécennos un clarificador contraste coas fotografías tomadas coa mesma cámara o pasado venres 14 de outubro, para apreciar as melloras conseguidas.










Na actualidade, despois de moitas vicisitudes (non todas positivas e agradables), o Colectivo Baluarte dos Pendellos, nacido cando xa Amigos dos Pendellos levaba tres anos extinguido e liquidado, enarbora de novo a bandeira reivindicativa da completa restauración do recinto. Sabemos das dificultades e porén, iso non nos desanima. A peor derrota é lamentar no futuro non telo intentado.

03 outubro 2016

PENDELLOS DA FEIRANOVA (BRÁNTEGA)


Nada permanece inmutable. A vida é permanente cambio, evolución. Nese proceso evolutivo gañamos e perdemos en desigual balance. Co devir dos anos os espazos arquitectónicos de feira foron sucumbindo paulatinamente por diferentes razóns nas múltiples vilas e aldeas que posuíron campos de feira tradicional. Na actualidade, desde unha perspectiva que postula os valores patrimoniais, comprendemos que a conservación daqueles pendellos de feira tería sido interesante, buscándolles utilidade e novos usos. O derrubamento destas construcións populares, emblemas da arquitectura comunal, entendémolo como unha consecuencia da desaparición das feiras e a perda da función inmediata que representaban, mais considerámolo un feito desafortunado.
Entre as dúas fotografías deste artigo median arredor de 60 anos, os 60 últimos anos. Están tomadas case no mesmo lugar, cunha lixeira variación de ángulo. Recollen un recanto do campo da feira de A Feiranova (Brántega-Agolada). Os cambios son facilmente observables. Na primeira imaxe, fotografábanse varios membros da familia Sarandeses, xusto no punto onde se cruzaban os camiños principais, camiños cuxa orixe se remonta máis alá da Idade Media. Tras deles, un longo pendello-expositor da feira, que pouco despois de tomar esta imaxe foi derrubado. Pola traseira do pendello, nunha canella que mira ás casas, arrincaba o camiño que subía polo Candeiro cara a Merlín e Agolada. A fotografía, cedida moi amablemente por Agapito Sarandeses de Borraxeiros e a súa dona, María Paz Pazos de Berredo; vén a reconstruír ese fragmento da memoria que ningún pobo debería perder. Expresámoslles o noso público agradecemento por este regalo inesperado e tan prezado. Oxalá poidamos aínda rescatar máis fotografías dese noso pasado recente, na seguranza de que en máis domicilios se conservan tesouros parecidos.
Na fotografía de arriba distinguimos aos mestres D. Ulrico e Da. Maricruz, Da. Socorro (nai de D. Ulrico) e a avoa de Agapito Sarandeses.

22 xullo 2016

JESÚS FAÍLDE ORO CEDE O SEU ARQUIVO FOTOGRÁFICO AO CONSELLO DA CULTURA GALEGA

O blog Aquam Latam tenme deparado tantas horas de traballo como satisfaccións. Tamén desgustos. Pero eses esquécense e ademais non veñen ao caso. Unha das enormes satisfaccións foi coñecer o arquivo fotográfico do meu paisano aqualatense Jesús Faílde Oro. Coas históricas fotografías como elemento de referencia, nos seis últimos anos fomos tecendo unha amizade sostida por correo electrónico e retroalimentada no blog Aquam Latam, do que el se converteu en fiel lector. Nalgún deses comunicados fixémonos promesa de coñecernos persoalmente. Iso sucedeu o pasado día 3 deste mesmo mes, e celebrámolo cun xantar compartido coas respectivas familias e con Jaime Varela Sieiro. 
 A historia dos pobos constrúese con moitas pequenas historias. A que vos pretendo transmitir nesta entrada comezou uns meses atrás e tivo onte un feliz desenlace. Xaime Varela Sieiro, compañeiro na Directiva do Colectivo Baluarte dos Pendellos e amigo de sempre, falaba comigo  do blog e das fotografías publicadas. Gaboume especialmente as de Jesús Faílde pola composición orixinal e pola arte innovadora que nelas advertía. Aproveitei para revisar con el todas as imaxes que Jesús me enviara. E nesta revisión xurdiu del a idea de promover a protección e custodia deste tesouro gráfico do noso común concello de orixe. Concordamos en que eu falaría con Jesús Faílde para propoñerlle esta idea e Xaime faría as xestións diante do Consello da Cultura Galega.
Jesús Faílde e familia sentíronse honrados e agasallados por esta proposta. A partir de aí, a mediación de Xaime e a dilixencia de Raquel Faílde Picallo (filla de Jesús Faílde) na elaboración dun dossier-arquivo foron definitivas para acudir ao Consello da Cultura Galega na tarde de onte.


Reunímonos con Marcelino Fernández Santiago (Xerente do Consello da Cultura Galega) e con Emilia García López. A nosa comitiva estaba formada por Jesús Faílde, Manolita Picallo (a súa dona), Raquel Faílde (filla), Xaime Varela Sieiro e eu.
Despois de visionar as imaxes e de comentalas unha a unha, Jesús Faílde Oro fixo cesión (previo acordo do formato) ao Consello da Cultura Galega do seu arquivo fotográfico (en formato dixital) para a súa custodia, preservación e divulgación.
No remate da reunión  preguntamos pola interesante posibilidade de que a Xunta de Galicia e outras administracións puidesen promover unha exposición itinerante co legado de Jesús Faílde. Houbo moita receptividade para a idea. Quedamos en iniciar xestións con varios entes. Quizais dentro de un ano en Agolada... O mellor epílogo para o meritorio labor fotográfico de Jesús Faílde Oro.

Rematada a reunión, aproveitamos para retratarnos coa catedral de fondo desde os balcóns do Pazo de Raxoi (sede do Consello da Cultura Galega). Arriba Jesús e a súa dona Manolita Picallo.
Esta fotografía quédanos para a memoria da entrañable amizade que nos xungue e da mutua obriga.
No blog Aquam Latam, hai unha etiqueta específica co título JESÚS FAÍLDE ORO. Aí poden verse as imaxes que fun publicando ao longo destes anos do arquivo deste comandante xubilado do Exército, que tivo como afección a fotografía desde o ano 1954. El coa súa cámara converteuse en
notario dunha época, especialmente da súa aldea natal (Friufe -Merlín- Agolada) e das poboacións do arredor (Santa Comba, Esperante, Agolada, As Trabancas...). As súas fotografías son hoxe un referente inestimable que moitas persoas sabemos valorar pola historia que atesouran e pola cualidade artística que amosou, desde os inicios, dunha técnica na que el foi un verdadeiro autodidacta.
Só me resta expresarlle publicamente as grazas a Xaime Varela Sieiro por esta excelente inciativa, pola idea e pola xestión ante o Consello da Cultura Galega.
As imaxes 4,6,,7 e 8 desta entrada foron tomadas por Raquel Faílde.

19 xullo 2016

MEMORIAS DUN VALOUTÉS (XVI)

RELATO AUTOBIOGRÁFICO DE JOSÉ ANTONIO FERNÁNDEZ SUCASAS, ONDE NARRA AS VIVENCIAS DA SÚA INFANCIA E XUVENTUDE NA SÚA ALDEA NATAL: VILARIÑO (AGOLADA). 
Velaquí agora outro personaxe do mesmo lugar có anterior e cunha imaxinación desbordante.
O seu sistema de vida era pouco organizado e ata rutineiro. E a súa mente
enfrontábase á realidade desfigurándoa, recompoñéndoa nun mundo de ficción. É por isto polo que o tempo en que as tarefas agrícolas o deixaban libre dedicábao ao estudo, aos inventos de todo tipo e a divulgar os seus pensamentos.
Na súa mocidade estudou topografía, por correspondencia, segundo dicía, aínda que a distancia non lle impediu terminar os estudos con aproveitamento. O saber adquirido neste campo aplicábao na práctica medindo as leiras dos veciños que o chamaban para facer as partillas e intervindo tamén como subastador público.
Aconsellaba por igual aos mozos que aos vellos. Gustáballe poñer en apretos a calquera (sen amedrentarse porque este tivese carreira universitaria), facéndolle preguntas dos máis diversos asuntos: como redactar unha carta, cal sería a área dunha leira ou de que forma resolver un problema de matemáticas.
Era moi dado a falar de mulleres e sempre aleccionaba aos mozos expoñéndolles que, á hora de namorarse, moitos percorrían grandes distancias, esperando atopar excelentes mozas, sen darse conta de que, xeralmente, tíñanas moito máis preto, entre as mesmas veciñas, bastante máis interesantes. Preguntábase para que “dar tanta roda”, ou o que é o mesmo, que de nada servía ir tan lonxe e dar tantas voltas. No seu razoamento daba tres valores como fundamentais para elixir parella: a familia, as terras e a beleza. Conviña que proviñese dunha boa familia, con costumes relixiosos e boa conduta moral. Tanto como isto, habería que mirar que ambos pretendentes tivesen as súas terras próximas, para que o matrimonio significase tamén ampliación e concentración parcelaria. Quedaba logo a beleza física como cuestión non desprezable, pero moi secundaria: por riba, se atopásemos unha muller linda, mellor.
Un caso curioso revelaranos as súas aptitudes de experimentador. En certa ocasión había un velorio nunha aldea próxima, e os veciños, como era costume, acompañaban á familia do falecido. Pola noite facíase máis pesado quedarse, e por iso, dos poucos que o facían, algúns consumían o tempo dando unhas cabezadiñas, e outros, para non quedarse durmidos, charlaban ou ata poñían algunha nota de humor contando un chiste ou tomándose o pelo uns a outros. Pero velaquí que, pouco despois da medianoite, chegou o noso personaxe, que sacou o seu péndulo de radiestesista e afirmou que, entre outras cousas, podía predicir a saúde da xente, e que calquera que quixese podería comprobalo ao instante. A mozas que por alí estaban ríanse, pero, por ver que pasaba, decidiron probar. Ante a primeira que se ofreceu, concentrado, sumido en cavilacións, puxo o detector en marcha e asegurou:
-Perfecta. Ti estás completamente sa.
Seguido, púxose outra, e neste caso, a sentenza foi ben distinta:
-Ai, amiga miña, aínda que non o creas, ti estás moi doente. Agora non podo dicirche que mal padeces, pero a túa saúde non é boa. Vaite ao médico e que che faga unha revisión.
Todos se escacharraban de risa; felicitaban á “sa” e compadecíanse da que, naquela pública e improvisada consulta, fora declarada doente. Aquilo máis parecía unha verbena que un luctuoso velorio.
Polo mesmo método do péndulo, era capaz de chegar á casa de alguén e detectar un gran xacemento subterráneo de petróleo, así como determinar aproximadamente os litros que produciría. E se o interlocutor amosaba a súa extrañeza alegando que se iso fose verdade, xa o terían descuberto antes outros entendidos, el respondíalle que non se fiase dos expertos, pois el mesmo descubrira varios tesouros e notificouno ás autoridades, pero ninguén lle fixo caso, e se algún día caían na conta, xa sería tarde.

11 xullo 2016

V MOSTRA CORAZÓN DA ARTESANÍA

Imos pola quinta edición da marabillosa Mostra de Artesanía da Consellería de Industria e Turismo. Leva as trazas de consolidarse nos Pendellos de Agolada. Desde logo, non parece que a Fundación Centro Galego da Artesanía e do Deseño escatime esforzos e investimento.
Tamén vén sendo habitual que despois deste evento, eu traslade aquí algunhas impresións, por se a alguén lle interesan. E sempre con ánimo construtivo.
Sendo todas as perspectivas da Mostra interesantes, a min o que me motiva (debido á miña pertenza ao Colectivo BaluArte, que traballa de maneira altruísta pola recuperación e revitalización dos Pendellos de Agolada) é máis o continente que o contido: o escenario, a arquitectura dos Pendellos, como espazo funcional para os usos actuais. E desde ese ángulo debo expresar que hai unha opinión bastante estendida da idoneidade do recinto para expoñer a artesanía e para os talleres en vivo. A polivalencia dos diferentes pendellos queda suficientemente demostrada.
Quero apuntar posibles melloras: a reconstrución do Paseo da Parranda e os seus pendellos expositores de pedra, cos seus tellados pendurados sobre esteos monolíticos. Opino que esta sería unha mellora importante, primeiro, pola recuperación histórica desta rúa (a principal vía dos Pendellos); segundo, pola cohesión e harmonización das construcións de ambas marxes; terceiro, porque a artesanía ou os produtos grastronómicos ganarían en presenza, en estética, en frescura (pola sombra dos tellados no canto da sombra das lonas dos tenderetes).
Outra mellora: Despois de preguntar e observar os diferentes pavimentos interiores das casetas-almacén escoitei, e eu mesmo opino igual, que os tempos e usos actuais demandan mellor a pedra serrada que non a terra batida.
Outra novidade introducida pola Consellería foron as papeleiras provisionais: Iso parece indicar que hai que estudar a procedencia de colocar algúns elementos deste tipo nas canellas (estudar materiais e formatos).
Outra reflexión que sempre escoito: tres días de intensa actividade preceden ao silencio dos días seguintes. Isto para expresar a reivindicación dun uso permanente, alomenos dos espazos máis funcionais.
Non me toca a min valorar a concorrencia de público nin o negocio xerado. Tampouco procede que fale de cursos e degustacións. Quizais deba incidir nas carencias da hostelería local (que un evento deste tipo necesita e pon en evidencia). Precísanse máis restaurantes, mesóns, cafeterías, pousadas, hostais... (que os cartos queden na vila e que non haxa necesidade de traer carpas e caterings foráneos).
A Mostra e o numeroso público que acode tamén, por simple contraste, nos fai reflexionar sobre o despoboamento e desertización demográfica que vai colonizando a vila e as aldeas dunha maneira inexorable. Levo anos dicindo  en diferentes foros que o estoicismo e a inacción non son a maneira de loitar contra este cancro que destrúe os pobos do interior. Hai medidas (quizais máis paliativas que curativas) que se poderían acometer con imaxinación e tesón: o asociacionismo, o cooperativismo, o emprendemento, afortalarse na unión e non destruírse nin esparexerse na maledicencia gratuíta e impune, tan propia dos falabaratos de tabernas, nin na indolencia hipócrita de quen carece de inciativas e culpa de todos os males aos políticos de turno.
 Pendello da música: Seivane, Sanín ...

 Arte e coloquios no vello muíño do Benito (na imaxe Irene Grau e Álvaro Negro)
 Excelente idea a de aproveitar a sombra dos plátanos da praza para instalar  un fermoso comedor-terraza.
 Palmira Castro que trae a papiroflexia desde Sardiñeiro.
 Talla de madeira de oliveira.

 Pendello oleiro
 Pendello zoqueiro de Elena Ferro.
 Música tradicional no cerne das canellas.
 Susana Seivane tamén gasta zocos.
 Torno oleiro.
 Pendello orfebre.

 Eduardo Meijomence non falta á cita co seu acordeón.
 Artesanía do xunco.

 Taller de ritmo e percusión.
 Taller de cestería na Capela das Virtudes.
 Pendello do traxe tradicional e dos teares.



 Tear
 A Parranda e os tenderetes alóctonos.
 Parella pétrea. Taller canteiro.
 A ventá indiscreta dun pendello.
 Pendello de elaboración do papel.

 Concerto da gaiteira Susana Seivane.

 Moitos destacaron a fermosura da Praza. Lamento que non houbese máis público, e non era pouco.
 Tenderetes de produtos gastronómicos. Moitas novidades sorprendentes.

Pendello O Paladar: degustacións de tapiñas (chámanlles cunha palabra inglesa que non quero reproducir porque o galego tamén ten palabras. Que manía esta de chamarlle ás nosas cousas en inglés!) a cargo de cociñeiros galegos. 

 Pendello con taller e curso de restauración de sillas.
A Radio Galega emitindo en directo desde  Agolada o venres. A TVG fixo o programa Aquí Galicia o sábado, tres horas de televisión en directo desde Agolada, periodistas varios, conselleiros, directores xerais, artistas, músicos, artesáns...Un luxo!
Última reflexión: Agolada e a comarca de Deza debemos estar agradecidos por que se teñan fixado en nós para celebrar aquí este evento. Se non tivésemos os Pendellos restaurados, isto non  estaba aquí.